Archive

Posts Tagged ‘Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών’

Πέτρος Ν. Παπαγεωργίου (1859-1914). Ένας Μακεδόνας αρχαιολόγος και βυζαντινολόγος της τουρκοκρατούμενης Μακεδονίας.

Πέτρος Ν. Παπαγεωργίου (1859-1914).
Ἕνας Μακεδόνας ἀρχαιολόγος καί βυζαντινολόγος τῆς τουρκοκρατούμενης Μακεδονίας.


 
Ο ΠΕΤΡΟΣ Ν. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ
ΚΑΙ Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
τοῦ Γ. Ι. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗ
‘ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ’
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΝ ΣΥΓΓΡΑΜΑ
ΤΗΣ
ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1964

ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΝ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟΝ
ΕΠΙ ΤΗ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗ ΕΠΕΤΕΙΩ
ΑΠΟ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΥΤΟΥ
(Ἰανουάριος 1914 – Ἰανουάριος 1964)

Ἡ πεντηκονταετία πού συμπληρώθηκε φέτος στίς 18 Ἰανουαρίου (31 Ἰαν. π. ἡμ.) ἀπό τή χρονιά πού πέθανε ὁ Πέτρος Παπαγεωργίου, ἔδωσε στήν Ἑταιρεία Μακεδονικῶν Σπουδῶν λαμπρή καί μοναδική εὐκαιρία νά τιμήση τή μνήμη τοῦ ἐξαιρετικοῦ αὐτοῦ τέκνου τῆς Μακεδονίας καί τῆς Θεσσαλονίκης ἰδιαιτέρως, τό ὁποῖον ὡς φιλόλογος λάμπρυνε τό ἑλληνικόν ὄνομα στό Ἐξωτερικό, ὡς ἀρχαιολόγος καί βυζαντινολόγος ἔπειτα πρόσφερε μεγάλες ὑπηρεσίες στήν ὑποδουλωμένη ἀκόμα τότε ἰδιαίτερή του πατρίδα καί ἐν γένει ὑπηρέτησε καί ὡς ἐκπαιδευτικός μέ ἄφθαστη ἀφοσίωση τήν ἑλληνική ἐπιστήμη καί ἐκπαίδευση.

Δέν θά ἦταν ἴσως ὑπερβολή νά ποῦμε, ὅτι ἡ Θεσσαλονίκη τουλάχιστον δέν ἔχει νά ἐπίδειξη, ὑστέρα ἀπό τό μητροπολίτη τῆς Εὐστάθιο στό 12ο αἰώνα, κανένα ἄλλον παλιόν φιλόλογο πιό μεγάλον ἀπό τόν Παπαγεωργίου.
Εἶναι δέ ἀναμφίβολο ὅτι, χωρίς τόν Παπαγεωργίου, πολύ λίγα πράγματα θά γνωρίζαμε σήμερα γιά πολλά μνημεῖα τῆς Θεσσαλονίκης καί τῆς Μακεδονίας καί γιά ὁλόκληρες πόλεις ἀκόμα, ὅπως οἱ Σέρρες.

Ἐκεῖνο ὅμως πού χαρακτηρίζει ἰδιαίτερα τόν Παπαγεωργίου εἶναι ὅτι συνδύαζε στό πρόσωπό του τόν κλασσικό φιλόλογο καί τό βυζαντινολόγο, τόν ἀρχαῖο δηλαδή καί τό μεσαιωνικό ἑλληνικό κόσμο, καί ἀποτελοῦσε ἔτσι ζωντανό σύμβολο τῆς συνέχειας τοῦ ἱστορικοῦ βίου τοῦ Ἔθνους, ὁ ὁποῖος μετά τή μεγάλη νάρκη τῆς τουρκικῆς Σκλαβιᾶς εἶχε ἀνασυνδέσει τά νήματά του στήν Κάτω Ἑλλάδα μόλις τριάντα χρόνια πρίν ἀπό τή γέννηση τοῦ Παπαγεωργίου.
Τό παράδειγμα δέ τοῦ Παπαγεωργίου ὄχι μόνο τήν ἰδιαίτερή του πατρίδα τιμᾶ, ἄλλα εἶναι χαρακτηριστικό καί γιά τό Ἔθνος, τό ὁποῖο ὕστερα ἀπό τετρακόσια χρόνια σκλαβιά μπόρεσε ἀμέσως μετά τήν ἀπελευθέρωσή του ὄχι μόνο Κοντούς καί Μυστριῶτες καί Παπαρηγόπουλους στό ἐλεύθερο ἔδαφός του νά γεννήση, ἀλλά καί ἕναν Παπαγεωργίου στά τουρκοκρατούμενα ἀκόμα ἐδάφη του νά ἀναδείξη.
Ὅταν τό 1859 στό ἀρχοντικό σπίτι τῆς σημερινῆς ὁδοῦ Φιλίππου γεννιόταν ὁ Παπαγεωργίου, ἡ Θεσσαλονίκη εἶχε τήν ὄψη μιᾶς τουρκόπολης. Τό ἑλληνικό στοιχεῖο, ἡ Ἑλληνική Ὀρθόδοξος Κοινότης, ἦταν συγκεντρωμένο μεταξύ της Καμάρας καί τῆς Ἅγια-Σοφιᾶς καί γύρω στόν Ἅγιο Ἀθανάσιο. Ἀπό τό Ἱπποδρόμιο ὡς τήν Ἀγορά καί πρός τή θάλασσα ἦταν οἱ ἐβραιομαχαλάδες.
Γύρω στό λιμάνι ἦταν ἡ συνοικία τῶν ξένων, ὁ Φραγκομαχαλᾶς.
Στήν Ἐπάνω δέ πόλη, ἀπ’ τήν ὁδό Ἁγίου Δημητρίου καί πάνω, ἀνέβαιναν οἱ ἀπρόσιτοι στούς Χριστιανούς τουρκομαχαλάδες.
Ὅταν ὁ Παπαγεωργίου πήγαινε στό Δημοτικό σχολεῖο, ἡ Ὀρθόδοξος Ἑλληνική Κοινότης εἶχε ἕνα μόνο Δημοτικό Σχολεῖο Ἀρρένων, κοντά στό σπίτι τοῦ Παπαγεωργίου, στήν ὁδό Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, ὅπου σήμερα βρίσκεται τό 32ον Δημοτικόν Σχολεῖον Ἀρρένων, ἄλλα σέ καινούργιο οἴκημα.

Ὅταν ὁ Παπαγεωργίου πήγαινε στό Γυμνάσιο, ἡ Ὀρθόδοξος Ἑλληνική Κοινότης εἶχε ἕνα μόνο Γυμνάσιον Ἀρρένων, τό ὅποιο στεγαζόταν στό πέτρινο οἴκημα, πού βρίσκεται ἀπέναντι ἀπό τά κάγκελα τοῦ Πειραματικοῦ Σχολείου.
Ἡ σπουδαιότητα, πού ἔδινε ἡ Ἑλληνική Ὀρθόδοξος Κοινότης στή μόρφωση τῶν τέκνων της, καταφαίνεται, ἄν διαβάση κανείς περιγραφές τῶν Ἐξετάσεων τῶν Σχολείων τῆς Κοινότητος σέ ἐφημερίδες τῆς ἐποχῆς (Φάρο τῆς Μακεδονίας, ἡ Ἀλήθεια).
Οἱ παριστάμενοι Μητροπολίτης, Πρόεδρος τῆς Κοινότητος, Ἕλλην Πρόξενος, Προύχοντες οἱ ἐκφωνούμενοι λόγοι, ὁ ἀποχαιρετισμός τῶν τελειοφοίτων, ὅλα αὐτά δημιουργοῦσαν πολύ θερμή πατριωτική ἀτμόσφαιρα.
Τό κοινοτικό δέ σύστημα, πού ἴσχυε τότε, ἔκαμνε τήν Παιδεία τοῦ Ἔθνους καί τή λειτουργία τῶν Σχολείων οἰκογενειακή φροντίδα κάθε ἑλληνικοῦ σπιτιοῦ.

Μέσα σ’ αὐτή τήν παλλόμενη ἀπό πατριωτισμό ἀτμόσφαιρα τῆς Ἑλληνικῆς Ὀρθοδόξου Κοινότητος μεγάλωσε ὁ Παπαγεωργίου καί διέτρεξε τά ἐγκύκλια μαθήματα.Ἔτσι ἴσως ἐξηγεῖται ἡ ἀγάπη του γιά τή Φιλολογία. Εἶναι ἀγάπη πρός τό Ἔθνος του καί πρός τήν Ἱστορία τοῦ Ἔθνους του, γιατί περισσότερο ἀπό κάθε ἄλλη ἐπιστήμη ἡ Φιλολογία ἔχει πατρίδα.
Ἡ οἰκονομική εὐχέρεια τῶν γονέων του τοῦ ἐπέτρεψε νά σπουδάση τήν ἀγαπημένη τοῦ Φιλολογία πρῶτα στήν ἐλεύθερη Ἑλλάδα, στήν Ἀθήνα, καί ὕστερα στό Ἐξωτερικό, στή Γερμανία (Ἰένα, Λειψία, Βερολίνο), ὅπου διέπρεψε ὡς κλασσικός φιλόλογος.
Ὁ Παπαγεωργίου ἀναδείχθηκε ὅμως ὡς ἀρχαιολόγος καί βυζαντινολόγος στήν τουρκοκρατούμενη πατρίδα του, τή Μακεδονία.
Ὅταν τό 1883, ὕστερα ἀπό πέντε χρόνια σπουδές στή Γερμανία κι ἕνα ἐπιστημονικό ταξίδι στό Ἀρχαιολογικό Ἰνστιτοῦτο τῆς Ἰταλίας, ἐπέστρεψε στήν πατρίδα του, διορίσθηκε τό 1884 καθηγητής τῶν Ἑλληνικῶν στά Ζαρίφεια Διδασκαλεῖα τῆς Φιλιππουπόλεως.
Στήν ἑλληνικώτατη τότε αὐτή πόλη ἔμεινε ὁ Παπαγεωργίου τέσσαρα χρόνια, μέχρι τοῦ 1888, καί δημοσίευσε 13 περίπου φιλολογικές ἐργασίες σέ ἐφημερίδες καί περιοδικά τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τῆς Σμύρνης καί τοῦ Βερολίνου
(Ἡμερολόγιο τῆς Ἀνατολῆς, Νέα Ἡμέρα, Νεολόγος καί Berliner Philologische Wochenschrift), ἕκτος ἀπό τά ἀρχαῖα Σχόλια τοῦ Σοφοκλέους στή σειρά τοῦ ἐκδοτικοῦ οἴκου τῆς Λειψίας Teubner.
Ἀλλά ὁ ἱστοριοδίφης καί βυζαντινολόγος Παπαγεωργίου ἀναφαίνεται ἀπό τώρα.
Μέ πρόθυμη σύσταση τοῦ μητροπολίτη Φιλιππουπόλεως Ἰωακείμ Εὐθυβούλη ὁ Παπαγεωργίου ἐπισκέπτεται τό Μάιο τοῦ 1887 τά ἑλληνικά μοναστήρια τῆς Ροδόπης, ψάχνοντας γιά κώδικες, χειρόγραφα καί κειμήλια.
Ἀπό τίς ἔρευνές του αὐτές δημοσίευσε τό 1887 στό Ἡμερολόγιο τῆς Ἀνατολῆς καί τό 1889 στή Berliner Philologische Wochenschrift τήν «Παλαιογραφικήν ἐκδρομήν εἰς τήν Μονήν Μπατσκόβου», τήν Μονήν δηλαδή τῆς Θεοτόκου Πετριτζιωτίσσης, ἡ ὅποια εἶχε ἱδρυθεῖ στό 12ο αἰώνα ἀπό τό Γρηγόριο Πακουριανό, τό μέγα δομέστικο τοῦ αὐτοκράτορα Ἀλεξίου Κομνηνοῦ.
(σήμ. Yauna δεῖτε “ΤΡΕΙΣ ΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΤΥΠΙΚΑ ΤΟΥΣ”. )
Ἀπ΄ αὐτή τή Μονή ὁ μέν Παπαγεωργίου περιέγραψε τούς κώδικες καί τά χειρόγραφα, ὁ δέ Διευθυντής τῶν Ζαριφείων, πού τόν συνώδευε, Γ. Κωνσταντινίδης, περιέγραψε τίς εἰκόνες καί τά κειμήλια καί ἀντέγραψε τίς ἐπιγραφές.
Ὕστερα ἀπό τρία χρόνια, τό 1890, τό ἑλληνικό αὐτό μοναστήρι καταλήφθηκε ἀπό τούς Βουλγάρους καί δέν ἦταν πιά δυνατό οἱ Ἕλληνες νά τό ἐπισκεφθοῦν καί νά μελετήσουν τά κειμήλιά του. Ἔτσι χάρις στόν Παπαγεωργίου ξέρομε σήμερα τί ἀρχαία εἶχε τό χαμένο πιά αὐτό ἑλληνικό μοναστήρι.
Τό σχολικό ἔτος 1888-1889 τό πέρασε ὁ Παπαγεωργίου στή γενέτειρά του, τή Θεσσαλονίκη. Δέν πῆγε κατ’ εὐθείαν Γυμνασιάρχης στίς Σέρρες, ὅπως ἀφήνει νά ἐννοήσωμε ὁ Σταμάτιος Ψάλτης, ὁ ὁποῖος ἐξεφώνησε στήν αἴθουσα τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν τόν ἐπιμνημόσυνο Λόγο γιά τήν πρώτη ἐπέτειο ἀπό τοῦ θανάτου τοῦ Παπαγεωργίου, στίς 18 Ἰανουαρίου 1915.
Στό δημοσίευμά του: «Ἡ νέα ἐκκλησία Γεωργίου τοῦ Πραγαμᾶ», στό Φάρο τῆς Μακεδονίας της 10 Δεκεμβρίου 1888, ὁ Παπαγεωργίου διηγεῖται, πώς ἀπό τίς 4-7 Δεκεμβρίου κατέβαινε ἐπανειλημμένα στόν ὑπόγειο χῶρο ἑνός βυζαντινοῦ ναΐσκου, τόν ὅποιον ἀνακάλυψε τυχαία ἡ σκαπάνη ἑνός ἐργάτη στήν αὐλή ἑβραϊκοῦ σπιτιοῦ καί στή συνοικία Μπαλαάτ, πίσω ἀπό τό Διοικητήριο.
Ἐν πλήρει, λοιπόν, σχολικῷ ἔτει 1888-1889 ὁ Παπαγεωργίου βρίσκεται στή Θεσσαλονίκη καί περιγράφει τίς λίγες τοιχογραφίες καί διαβάζει τίς μισοσβυσμένες ἐπιγραφές τοῦ ὑπόγειου αὐτοῦ βυζαντινοῦ ναΐσκου.
Στίς Σέρρες πῆγε, φαίνεται, ὁ Παπαγεωργίου ὡς Γυμνασιάρχης τό Σεπτέμβριο τοῦ 1889. Ἐκεῖ δέν σταμάτησε τή συγγραφική του δραστηριότητα καί κατά τά πέντε χρόνια της παραμονῆς του στήν πόλη αὐτή δημοσίευσε εἴκοσι περίπου ἐργασίες.
Στίς θερινές διακοπές ἐπέστρεφε στή Θεσσαλονίκη, γι’ αὐτό ἔχομε ἐργασίες του ἀπό τήν περίοδο αὐτή, πού προϋποθέτουν ἤ καί μαρτυροῦν τήν παρουσία του στή Θεσσαλονίκη, ὅπως ἡ περιγραφή τῆς πυρκαϊᾶς τῆς 23 Αὔγουστου τοῦ 1890 καί τῶν ζημιῶν πού προκάλεσε αὐτή, δημοσιευμένη στό Νεολόγο τῆς Κων/πόλεως τῆς 28 Σεπτεμβρίου 1891 καί ἔπειτα ἀλλαχοῦ, ὅπως ἡ ἐργασία του:
«Συμπληρωματικό, εἰς τάς ἐπιγραφάς τῆς Ἁγίας Σοφίας τῆς ἐν Θεσσαλονίκη», τήν ὁποίαν ὑπογράφει:
«Ἐν Θεσ­σα­λο­νί­κῃ τῇ 16ῃ Ὀκτωβρίου 1893», καί τήν ὁποία δημοσίευσε στήν Εἰκονογραφημένη Ἑστία τῆς 14 Νοεμβρίου 1893, ὅπως ἡ ἀνακάλυψη ἑνός «Βυζαντινοῦ ὑπογείου Προσκυνηταρίου» παρά τήν Ἁγίαν Σοφίαν, ὅπως ἡ «Ἀρχαία εἰκών τοῦ Ἁγίου Δημητρίου ἐπί ἐλεφαντοστέου» κ.α.
Ἡ πιό σημαντική ὅμως ἀπό τίς ἐργασίες, πού ἔκαμε ὁ Παπαγεωργίου κατά τήν περίοδο αὐτή, εἶναι ἡ ἀρχαιολογική μελέτη του γιά τήν πόλη τῶν Σερρῶν, πού δημοσιεύτηκε στόν 3ον τόμο (1894) τοῦ γερμανικοῦ βυζαντινοῦ περιοδικοῦ Byzantinische Zeitschrift, πού τότε εἶχε ἀρχίσει νά ἐκδίδη στό Μόναχο ὁ Κρουμπάχερ.
Νά ὁ τίτλος τῆς μελέτης:
«Αἵ Σέρραι καί τά προάστεια τά περί τάς Σέρρας καί ἡ Μονή Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου».
Ἡ μεγάλη αὐτή μελέτη, ἡ ὁποία χωρίζεται σέ τέσσερα μέρη (Α. ἡ ἀκρόπολις καί ἡ πόλις. Β. τά προάστεια τῶν Σερρῶν. Γ. Ἅγιος Γεώργιος Κρυονερίτης καί τοπωνύμια περί τάς Σέρρας. Δ. ἡ Μονή Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου), δίνει τό «παρών» τῶν Ἑλλήνων στή νέα ἐπιστήμη τῆς Βυζαντινολογίας, πού ἵδρυσε τότε στήν Εὐρώπη ὁ Κρουμπάχερ γιά τή μελέτη τοῦ ὡς τότε παρεξηγημένου ἀπό τό Γαλλικό Διαφωτισμό Βυζαντίου, καί εἶναι γιά μᾶς σήμερα πολύτιμη.
Κατά τό Βαλκανικό πόλεμο τοῦ 1912, ὅπως εἶναι γνωστό, οἱ Σέρρες κάηκαν ἀπό τούς Βουλγάρους καί τίποτα σχεδόν δέν ἔμεινε ἀπό τήν παλιά πόλη καί ἀπό τά μνημεῖα της. Μόνη πηγή μας γι’ αὐτά εἶναι σήμερα γιά μᾶς ὁ Παπαγεωργίου.
Ἀπό τίς Σέρρες ὁ Παπαγεωργίου βρέθηκε τό 1894 Γυμνασιάρχης στή Μυτιλήνη, ὅπου παρέμεινε μέχρι τοῦ 1899. (Γιά τό ἔργο τοῦ ἐκεῖ, εἴτε τό ἐκπαιδευτικό στήν ὀργάνωση τῶν Σχολείων, εἴτε τό ἐπιστημονικό στή συλλογή τῶν ἐπιγραφῶν τῆς Μυτιλήνης, θά ἀκούσετε τόν κ. Δ. Μαντζουράνη, Μυτιληναῖον καί αὐτόν).
Ἀπό τίς 28 Νοεμβρίου 1899 τουλάχιστον (ὑπογράφει μέ αὐτή τή χρονολογία μιά ἐργασία του) ὁ Παπαγεωργίου βρίσκεται πάλι στή γενέτειρά του, τή Θεσσαλονίκη, ὅπου θά παραμείνη ἰδιωτεύων καί ἀσχολούμενος μέ τίς ἐπιστημονικές του ἀσχολίες μέχρι τοῦ 1910, ὁπότε θά μεταναστεύση ὁριστικά στήν Ἀθήνα καί θά πεθάνη ἐκεῖ τόν Ἰανουάριο τοῦ 1914.
Ἡ περίοδος αὐτή τῆς ζωῆς τοῦ Παπαγεωργίου εἶναι ἡ γόνιμη περίοδος τοῦ ὥριμου ἐπιστήμονα, ὁ ὁποῖος ἔχει τήν οἰκονομική εὐχέρεια νά ἐπιδοθῆ ἀπερίσπαστος στίς ἀγαπημένες τοῦ μελέτες, καί ἀπό τήν ἄποψη αὐτή εἶναι ἴσως ἡ εὐτυχέστερη περίοδος τῆς ζωῆς του.
Αὐτή ἡ περίοδος ἀνέδειξε τόν Παπαγεωργίου βυζαντινολόγο καί σ’ αὐτή τήν περίοδο προσέφερε ὁ Παπαγεωργίου τίς μεγαλύτερες ὑπηρεσίες του στήν ἱστορία τοῦ τόπου πού τόν γέννησε.
Ἀπό τίς 204 ἐργασίες τοῦ Παπαγεωργίου στόν Κατάλογο τοῦ Ψάλτη οἱ 135 περίπου ἀνήκουν στήν περίοδο αὐτή, ὅπως καί οἱ 10 ἀπό τό συμπληρωματικό Κατάλογο τοῦ κ. Α. Λέτσα.
Μεταξύ πλήθους ἐργασιῶν κλασσικῆς φιλολογίας δημοσιεύει ὁ Παπαγεωργίου τώρα τή μελέτη του:
«Περί χειρογράφου Εὐαγγελίου Θεσσαλονίκης», ἀπό τήν ὁποία μάθαμε ὅ,τι γνωρίζομε σήμερα γιά τήν ἐκκλησία τῆς Νέας Παναγίας στό Ἰπποδρόμι, τή Μονή δηλαδή τοῦ Ἱλαρίωνος Μαστούνη.
Δημοσιεύει τήν «Ἐκδρομήν εἰς τήν μονήν τῆς Ἁγίας Ἀναστασίας τῆς Φαρμακολυτρίας, τῆς ἐν τῇ Χαλκιδικῇ», ἡ ὁποία ἀποτελεῖ καί αὐτή τήν κυριώτερη πηγή μας γιά τήν ἱστορία αὐτῆς τῆς μονῆς καί τῶν ἐγγράφων της. Ἡ μελέτη του: «Ἡ ἐν Θεσσαλονίκη μονή τῶν Βλατταίων καί τά μετόχια αὐτῆς» ἔφερε στή δημοσιότητα ἔγγραφα τῆς μονῆς μή ὑπάρχοντα σήμερα καί συγκέντρωσε ὅ,τι ἦταν δυνατόν νά γνωσθῆ γιά τό μοναστήρι αὐτό στήν ἐποχή τοῦ Παπαγεωργίου. Ἄν σήμερα ξεύρωμε κάτι περισσότερο, αὐτό τό ὀφείλομε μόνο σέ καινούργιες πηγές, πού δημοσιεύθηκαν ἀπό τότε.
Ὁ Παπαγεωργίου δέν ἀγαποῦσε τούς λόγους, τό ὁμολόγησε αὐτό ἄλλοτε ἀναγκασθεῖς νά βγάλη λόγο στή Μυτιλήνη, ἐν τούτοις ὅμως στίς 16 Ἀπριλίου τοῦ 1900 ἐξεφώνησε «Λόγον ἐπί τοῖς ἐγκαινίοις τοῦ ἱεροῦ ναοῦ τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς τοῦ ἐν τῷ Νεκροταφείῷ τῆς Ὀρθοδόξου Κοινότητος Θεσσαλονίκης», εἰς τόν ὅποιον μιλᾶ καί γιά τά πρός Ἀνατολᾶς καί Δυσμᾶς τῆς πόλεως πανάρχαια ρωμαϊκό-χριστιανικά νεκροταφεῖα καί ἀναφέρει ἕνα ἐπίγραμμα τοῦ ἀνατολικοῦ καί ἕνα του δυτικοῦ των πρώτων χριστιανικῶν χρόνων. Ἔτσι πρώτη φορά ὁ Παπαγεωργίου σημείωσε τούς ἀρχαιολογικούς αὐτούς χώρους τῆς πόλεως, τούς ὁποίους ἀναφέρει μόνο ὁ Καμενιάτης τόν 10ον αἰώνα.
Ἀπό τίς πολύτιμές του σημειώσεις γιά τά βυζαντινά μνημεῖα τῆς Θεσσαλονίκης ὁ Παπαγεωργίου δημοσιεύει τό 1901, ὡς πρώτη σέ ἀναγγελόμενη σειρά, τήν ἐργασία: «Θεσσαλονίκης βυζαντινός ναός καί ἐπιγράμματα αὐτοῦ. Ὁ ναός τῶν Δώδεκα Ἀποστόλων».
Πρώτη φορά ἀναγνώσθηκαν τά ἐπιγράμματα τοῦ ναοῦ καί λύθηκε τό πρόβλημα τοῦ κτίστου του καί πρώτη φορά ἐκφράσθηκε, καί πολύ σωστά, ἀμφιβολία γιά τή βυζαντινή προέλευση τῆς σημερινῆς ὀνομασίας τοῦ ναοῦ Δώδεκα Ἀπόστολοι ἤ Ἅγιοι Ἀπόστολοι.
Ἀκολουθοῦν πολλές μικρότερες ἐργασίες, ὅπως π.χ. «Βυζαντιναί ἐπιγραφαί τοῦ Ἁγίου Ὅρους» (τό ὁποῖον ἐπισκέφθηκε τόν Ἰούλιο τοῦ 1900). —«Ἱερείας Θύσας ἐπιγραφή τῆς Θεσσαλονίκης»—«Ἡ Θεσσαλονίκη Κολώνεια ἤδη τῷ Β’ μ.Χ. αἰώνι μεσούντι»—«Θεσσαλονίκης Νομοκάνων τοῦ IZ αἰῶνος» —«Ἡ Θεσσαλονίκη διά τῶν αἰώνων» – «Ἐκ τοῦ τόπου τῶν νεκρῶν Θεσσαλονικέων»— «Μεγάλο καί Μικρό Καράμπουρνου» — «Τό ἔτος τῆς τελευτῆς Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ» — «Συμβολή εἰς τήν ἱστορίαν τῶν Σχολείων τῆς Θεσσαλονίκης» κ.ἄ.
Ἐπιτρέψτε μου νά παραθέσω ἀπό μιά ἀπό αὐτές, ἀπό τήν «Θεσσαλονίκη διά μέσου των αἰώνων», ἕνα μικρό ἀπόσπασμα, στό ὁποῖο ὁ πάντα ἀντικειμενικός καί αὐστηρά ἐπιστημονικός Παπαγεωργίου ξεχύνεται σέ ὑποκειμενικό συναισθηματισμό, πού προδίδει τό μεγάλο νοσταλγό τοῦ ἱστορικοῦ παρελθόντος τῆς ἀγαπημένης τοῦ πόλης. Ἡ δημοσίευση σ΄ ἕνα ρουμανικό περιοδικό τοῦ Βουκουρεστίου μιᾶς μικρῆς ἱστορίας τῆς Θεσσαλονίκης τοῦ ἄναψε τή φαντασία καί τοῦ ξεσήκωσε τά νεῦρα, αὐτόν, πού ἑτοίμαζε καί ὀνειρευόταν μεγάλη ἱστορία τῆς πόλης του.
Καί ἡ διήγηση αὐτή, λέγει:
«….βία μέ συνήρπασε καί ἀνήγαγε πρός τάς προσφιλεῖς μοι τῆς πόλεως ἀκρολοφίας. Ἐκεῖ, ἐκεῖ, μακράν τῶν στενωπῶν τῆς παλαιᾶς Θεσσαλονίκης ὁδῶν, συνεθίζω, ἵνα ἐλεύθερον ἐκκινῶ τόν πόδα μου καί διαπλανῶ τό ὄμμα… Ἐκεῖ, ἐκεῖ ἀναπτεροῦμαι τήν ψυχήν…καί εὐφραίνω μου τόν νοῦν καί μετεωρίζω τήν διάνοιάν μου πρός αἰώνας πάνυ καί πάνυ ἡμῶν ἀφεστώτας…».
Ἔτσι μιλᾶ ἕνας ἱστορικός καί ἀρχαιολόγος, πού εἶναι ἐρωτευμένος μέ τήν ἐπιστήμη του. Ἔτσι μιλᾶ ἕνας σκλαβωμένος Ἕλληνας, πού νοσταλγεῖ τό ἐλεύθερο καί ἔνδοξο παρελθόν τῆς πατρίδας του.
Τήν 30η Αὐγούστου τοῦ 1906 εἶχε ἀρχίσει ἡ κατεδάφιση τοῦ νοτίου πύργου τῆς Πόρτας τῆς Καλαμαριᾶς κοντά στό Σιντριβάνι, τοῦ μόνου πού εἶχε ἀπομείνει ἀπό τήν Πόρτα αὐτή καί ἀπό ὅλο το ἀνατολικό τεῖχος τῆς πόλης. Στά θεμέλια του πύργου βρέθηκαν κτισμένες πλῆθος μαρμάρινες στῆλες μέ τό γραμμένο μέρος πρός τά μέσα. Τό οἰκοδομικό αὐτό ὑλικό προήρχετο, ὅπως φάνηκε ἔπειτα, ἀπό τό πανάρχαιο νεκροταφεῖο ἔξω ἀπό τό ἀνατολικό τεῖχος.
Τοῦ Παπαγεωργίου ἡ χαρά δέν περιγράφεται. Ὅλη τήν ἡμέρα βρισκόταν ἐκεῖ μέ συνεργεῖο μαθητῶν παρακολουθώντας τήν κατεδάφιση καί δέν χόρταινε νά διαβάζη ἐπιγραφές. Στήν ἐφημερίδα «Ἀλήθεια» δημοσίευε ἄμεσως ὅσες ἐπιγραφές διάβαζε καί στό Μικρασιατικό Ἡμερολόγιο τῆς Ἑλένης Σβορώνου δημοσίευσε τό 1907 τή μεγαλύτερη ἐργασία του: «Θεσσαλονίκης κατεσφραγισμένον βιβλίον ἀνοιχθέν».
Ἀκοῦστε τή χαρά τοῦ Παπαγεωργίου:
«30 Αὐγούστου 1906 σωτηρίου ἔτους ἤρξατο ὁ χρόνος ἀνοίγων τό βιβλίον, τό σφραγίσι κατεσφραγισμένον ἑπτά. Καί ὕφ΄ ἡδονῆς τινός οὐρανίας ἐγώ περικατειλημμένος ἀνεγίνωσκον ἐπί μῆνα ὅλον λαμπρᾶς τῆς παλαιφάτου ἱστορίας τῆς λαμπροτάτης μου πατρίδος σελίδας..»
41 ἑλληνικές καί μία λατινική ἤσαν τό ὅλον οἱ μεγάλες μαρμάρινες στῆλες, πού βγῆκαν ἀπό τήν κατεδάφιση αὐτοῦ του πύργου.
Ἀπό τόν Αὔγουστο τοῦ 1907 ὡς τό Φεβρουάριο τοῦ 1908 οἱ Τοῦρκοι ἐπισκεύαζαν τό Κασσιμιέ Τζαμί τους, τή βασιλική δηλαδή τοῦ Ἅγιου Δημητρίου.
Ὁ Παπαγεωργίου χάρις στή φιλία του μέ τό γιό τοῦ Βαλῆ τῆς Θεσσαλονίκης ὁ χριστιανός αὐτός ἦταν στήν Ἐπιτροπή, πού διηύθυνε τίς ἐργασίες.
Μέ πόση λαχτάρα παρακολουθοῦσε τά ἔργα, πού ἀποκάλυπταν πρώτη φορά σέ χριστιανικά μάτια, μωσαϊκά καί ἐπιγραφές τοῦ περίφημου μνημείου, χρόνια σκεπασμένες. Ἀκοῦστε πάλι τή φωνή τοῦ Παπαγεωργίου:
«… Πλεῖστα ἄρα καί πλουσιότατα καί πολυτιμότατα εἶναι τά νεοφανῆ ἀρχαῖα εὐρήματα ἐν τῷ περικαλλεῖ τοῦ πολιούχου τῆς ἐμῆς πατρίδος ναῶ. Εὐρήματα ταῦτα, ἅτινα ἐπί ἑπτά ὅλους μήνας, ἀπό τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1907 μέχρι τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1908 σχεδόν καθ’ ἑκάστην τήν ἡμέραν ὅλην ἰσχυρᾶς ἐγώ ψυχικῆς συγκινήσεως ἐμπεφορημένος καί ὑπό μεγάλης κατειλημμένος κοπώσεως διετέλων βλέπων καί ἐξετάζων, περισκοπῶν καί ἐξερευνῶν, ἀναγράφων καί φωτογραφῶν…».
Ἀπό τήν ἀνέλπιστη αὐτή πηγή ὁ Παπαγεωργίου δημοσίευσε σημαντικώτατη ἐργασία:
«Μνημεῖα τῆς ἐν Θεσσαλονίκη λατρείας τοῦ Ἁγίου Δημητρίου» καί ἄλλες μικρότερες ἀνακοινώσεις, ὅπως τα:
«Θεσσαλονίκης ἱστορικά. Ἐκ τῶν πρώτων χρόνων τῆς Τουρκοκρατίας. Ὁ ἐν τῷ ναῷ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου τάφος τοῦ Λουκᾶ Σπαντουνῆ».
Στό μεταξύ δέν παύει νά δημοσιεύη ποικίλες ἄλλες ἐργασίες φιλολογικοῦ περιεχομένου. Εἶναι καταπληκτική ἡ παραγωγή τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ. Πρό παντός ὅμως δέν ἀφήνει τίποτε πού ἀφορᾶ στήν ἱστορία τῆς Θεσσαλονίκης. Μερικά μάρμαρα ἔξω ἀπό τό δυτικό τεῖχος, λείψανα τοῦ ἑλληνιστικοῦ θεάτρου τῆς πόλης, τοῦ δίδουν ὑλικό γιά τήν ἐργασία: «Ἐργατῶν σήματα καί ὀνόματα ἐπί μαρμάρων τοῦ Θεάτρου τῆς Θεσσαλονίκης».
Μέ τό γενικό δέ τίτλο «Θεσσαλονίκης ἱστορικά» ἡ «Θεσσαλονίκης ἀρχαιολογικά», δημοσιεύει πλεῖστες ὅσες ἐργασίες σέ ἐφημερίδες καί περιοδικά. Μιά τέτοια ἐργασία του στό «Μακεδονικό Ἡμερολόγιο» τοῦ 1912 εἶναι ἡ μόνη μας πηγή γιά τίς ζημίες τῶν μνημείων ἀπό τήν πυρκαϊά τοῦ 1890. Νά ὁ τίτλος της:
«Θεσσαλονίκης ἱστορικά καί ἀρχαιολογικά. Οἱ ἐν ἔτει 1890 καί μηνός Αὔγουστου τή 22α κατακαυθέντες μικροί ναοί τῆς πόλεως. Α’ Ὁ ναός τοῦ Ἁγίου Νικολάου. Β’ ὁ Παναγίας Ἐλεούσης. Γ’ ὁ Παναγίας τῆς Περσιωτίσσης. Δ’ ὁ της Ἁγίας Μαρίνης. Ε’ παθήματα μαθήματα».
Καί πάλιν:
«Θεσσαλονίκης ἱστορικά καί ἀρχαιολογικά. Α’ ἐπιγραφή Κωνστ. Μεσοποταμίτου, μητροπολίτου Θεσσαλονίκης. Β’ τά καυθέντα κειμήλια τοῦ μητροπολιτικοῦ ναοῦ. Γ’ τά κατά τόν Μεσοποταμίτην. Δ’ ἐκ τῆς ἱστορίας τῶν βυζαντινῶν οἴκων τῆς Θεσσαλονίκης. Οἱ Ἀργυρόπουλοι.»
.
Αὐτός ὑπῆρξεν ὁ πολυγραφώτατος σοφός Πέτρος Παπαγεωργίου, κλασσικός φιλόλογος καί βυζαντινολόγος, συγκεντρώνων στό πρόσωπο Νεοέλληνα τά δυό ἀδιάσπαστα τμήματα τοῦ ἐθνικοῦ μας βίου, τό ἀρχαῖο καί τό μεσαιωνικό.
Πρό παντός ὅμως ὁ Παπαγεωργίου ὑπῆρξεν Ἕλλην πατριώτης, ἀγαπῶν μάλιστα παραφόρως τήν ἰδιαίτερή του πατρίδα, τή γενέτειρά του Θεσσαλονίκη. Σέ χρόνια δυσμενῆ γιά πνευματική ἐργασία, ὅταν οἱ θηριωδίες τῶν Βουλγάρων Κομμιτατζήδων καί οἱ συγκινήσεις τοῦ Μακεδονικοῦ Ἀγώνα ἐτάραζαν τά πνεύματα, ὁ Παπαγεωργίου βρίσκει τή δύναμη νά γεμίζη τίς ἐφημερίδες καί τά περιοδικά, δικά μας καί ξένα, μέ δημοσιεύματα γιά τήν ἱστορία καί τήν ἀρχαιολογία τῆς πατρίδας του, τήν ἑλληνικότητα τῆς ὁποίας μέ αὐτόν τόν τρόπο ἐπιστημονικῶς ἀποδεικνύει.
Αὐτός εἶναι ὁ μακεδονικός ἀγώνας τοῦ Παπαγεωργίου. Οἱ βιογράφοι τοῦ λέγουν ὅτι λόγω τῶν σχέσεών του μέ τούς Τούρκους ἔμπαινε ἐλεύθερα καί χωρίς νά γεννᾶ ὑποψίες στό Ἑλληνικό Προξενεῖο, ὅπου ὑπέβαλλε καί μυστικές ἀναφορές γιά τόν ἀγώνα πρός τήν Κυβέρνηση τῶν Ἀθηνῶν.
Αὐτό ὅμως τό ἔκαμαν καί ἄλλοι. Τόν ἐπαναστατικό ὅμως ἀγώνα γιά τήν ἑλληνικότητα τῆς Μακεδονίας, πού τήν ἀμφισβητοῦσαν οἱ Βούλγαροι, μόνο ὁ Παπαγεωργίου τόν ἔκαμε τόσο ἐπιτυχῶς. Σέ χρόνια, στά ὁποῖα ἡ ἀρχαιολογική ἐπιστήμη βρισκόταν ἀκόμα στά σπάργανά της στήν Ἑλλάδα, ὁ Παπαγεωργίου εἶναι διακεκριμένος ἐπιγραφικός καί ἀρχαιολόγος.
Σέ χρόνια δουλείας, στά ὁποῖα ἡ ἐπιστημονική ἔρευνα ἦταν δύσκολη, ἄν ὄχι ἀδύνατη, ὁ Παπαγεωργίου εἶναι ἀκούραστος ἐρευνητής. Ἐξετάζει τουρκικά τζαμιά, ἄλλοτε βυζαντινούς ναούς, περιεργάζεται τά ἀποκαλυπτόμενα σέ τουρκικές κατεδαφίσεις, παρακολουθεῖ τουρκικές ἐργασίες ἐπισκευῶν.
Σέ χρόνια, χωρίς ἐπιστημονική βιβλιογραφία, ὁ Παπαγεωργίου εἶναι κριτικώτατος, ἰδίως σέ ζητήματα ἀρχαιολογίας τοῦ τόπου του.
Οἱ σύγχρονοί του τόν τίμησαν, ὅσον κανένα. Ἡ Ἑλληνική Κυβέρνηση τοῦ ἀπένειμε τόν Χρυσοῦν Σταυρόν τοῦ Σωτῆρος.
Ὁ πατριάρχης Ἰωακείμ ὁ Γ’ τόν ὀνόμασε Μέγαν Ἄρχοντα Διδάσκαλον τῆς Μεγάλης του Χριστοῦ Ἐκκλησίας.
Ἡ ἐπιτροπεία τοῦ Ἱστορικοῦ Λεξικοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης τόν ἐξέλεξε Διευθυντήν αὐτῆς.
Διορίσθηκε στό Πανεπιστήμιο τῶν Ἀθηνῶν ἀριστίνδην Καθηγητής τῶν Ἑλληνικῶν Γραμμάτων, ὁ Παπαγεωργίου ὅμως ἐμποδίστηκε νά ὁρκισθῆ ἐντός των προθεσμιῶν καί νά ἀναλάβη τή θέση.
Ἡ ἐν Τεργέστη Ἑλληνική Κοινότης τοῦ ἔδωσε τό Οἰκονόμειον Βραβεῖον.
Ἡ Βασιλική Ἀκαδημία τοῦ Μονάχου του ἀπένειμε χρηματικό βραβεῖο τοῦ κληροδοτήματος Θερειανοῦ, τό ὁποῖον ὅμως ἀνακλήθηκε, ὅταν ἀναγγέλθηκε ὁ θάνατος τοῦ Παπαγεωργίου, πού ἐπῆλθε στάς Ἀθήνας ἡμέρα Σάββατο τήν 18η Ἰανουαρίου τοῦ 1914.
Κατόπιν τοιούτου ἔργου καί τοιούτων τιμῶν, τό σημερινό φιλολογικό μνημόσυνο «ἐπί τῇ συμπληρώσει πεντηκονταετίας ἀπό τοῦ θανάτου του» ἀποτελεῖ ἐλάχιστο φόρον τιμῆς στή μνήμη τοῦ Παπαγεωργίου, ἀλλά καί ἐπιτακτικό καθῆκον γιά μᾶς.
Ἐπιτρέψτε μου τώρα νά προσθέσω μερικές ὄχι πολύ γνωστές πληροφορίες γιά τόν Παπαγεωργίου καί τήν οἰκογένειά του:
Ὁ Πέτρος Παπαγεωργίου γεννήθηκε στή Θεσσαλονίκη τό 1859 μέσα στό πατρικό του σπίτι, πού βρισκόταν στή σημερινή ὁδό Φιλίππου, ἀπέναντι ἀπό τό Τμῆμα Μεταγωγῶν καί στή γωνία τῆς διασταύρωσης τῶν ὁδῶν Φιλίππου καί Χριστοπούλου, τό διώροφο αὐτό μέσα σέ κῆπο σπίτι, ἄλλοτε μέ ἁμαξοστάσια καί ἰδιαίτερο οἴκημα ὑπηρετῶν, πουλήθηκε ἀπό τούς γονεῖς τοῦ Παπαγεωργίου στόν πλούσιο γιατρό Χρήστοβιτς, τοῦ ὁποίου οἱ κληρονόμοι τό πούλησαν ἔπειτα στό νεώτερο ἰδιοκτήτη τοῦ Σιδηρόπουλο. Σήμερα κτίσθηκε πολυκατοικία στή θέση του.
Ὁ πατέρας τοῦ Πέτρου, Νικόλαος Παπαγεωργίου, μεγαλέμπορος, κατήγετο ἀπό τό Κρούσοβο, ἡ δέ μητέρα τοῦ Δομνίκη ἀπό τό Μοναστήρι. (Μπίτολα;)
Οἱ ἀδελφοί του Πέτρου ἦταν
α) ὁ Ἀλέξανδρος Παπαγεωργίου, Διευθυντής τῶν Σιδηροδρόμων,
β) ὁ Εὐμένης Παπαγεωργίου, δικηγόρος καί ἀρχισυντάκτης τοῦ «Ἀστέρος», πού κακοποιήθηκε ἀπό τούς Νεοτούρκους γιά τά ἄρθρα του καί πέθανε θάνατο λησμονημένου ἐθνομάρτυρα στόν Εὐαγγελισμό τῶν Ἀθηνῶν,
καί οἱ ἀδελφές του
α) ἡ Ἐλισσάβετ Παπαγεωργίου Ζουμετίκου καί
β) ἡ Ἑλένη Παπαγεωργίου Μάρκ.
Τῶν ἀρρένων ἀδελφῶν του Πέτρου ζοῦν σήμερα στή πόλη μᾶς ἀπόγονοι.
Θεῖος τοῦ Πέτρου καί ἀδελφός τοῦ πατρός του Νικολάου ὑπῆρξε ὁ Τάσκος Παπαγεωργίου, πατήρ τοῦ νομομαθοῦς παλαιοῦ Μακεδονομάχου καί Προέδρου τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας, Φιλώτα Παπαγεωργίου, πού πέθανε στήν Κατοχή.
Καί τοῦ Τάσκου Παπαγεωργίου ζοῦν σήμερα στή πόλη μᾶς γυναῖκες ἀπόγονοι.
Τί ἀπέγινε ὅμως ἡ πλούσια βιβλιοθήκη τοῦ Παπαγεωργίου καί τά χειρόγραφά του, μεταξύ των ὁποίων ὑπῆρχαν ἀντίγραφα ἀπό 6.000 ἐπιγραφές, τίς ὁποῖες ἑτοίμαζε γιά ἕνα Corpus Inscriptionum Thessalonicae, σημειώσεις γιά ὅλα τα βυζαντινά μνημεῖα τῆς Θεσσαλονίκης καί ὑλικό γιά τή συγγραφή μιᾶς ἐκτενοῦς ἱστορίας τῆς Θεσσαλονίκης, τήν ὁποία σχεδίαζε; Ὑλικά δηλαδή γιά 20 χρόνια δουλειά;
Ὅταν ὁ Πέτρος Παπαγεωργίου ἐπέστρεψε ἀπό τή Μυτιλήνη τό 1899, εἶχε πουληθῆ τό πατρικό του σπίτι τῆς ὁδοῦ Φιλίππου καί ὁ Παπαγεωργίου ἔμεινε μέ ἐνοίκιο στήν οἰκία Λιόντα, ἀπέναντι ἀπό τήν εἴσοδο τῆς Ἀχειροποιήτου, ἐκεῖ, ὅπου σήμερα εἶναι πλατεία.
Τό 1910 ἔλυσε τή μίσθωση καί μετέφερε ὅλα τα ὑπάρχοντά του στάς Ἀθήνας, ὅπου ἐγκαταστάθηκε ὁριστικῶς.
Ὅταν τό 1914 ὁ Παπαγεωργίου πέθανε στάς Ἀθήνας, ἡ βιβλιοθήκη του μεταφέρθηκε στή Θεσσαλονίκη γιά νά μοιρασθῆ στούς κληρονόμους του καί παραδόθηκε γιά ἀσφάλεια στό Γηροκομεῖο, ἀφοῦ οἰκία Πέτρου Παπαγεωργίου δέν ὑπῆρχε πλέον στή Θεσσαλονίκη.
Τόν Αὔγουστο τοῦ 1917 ἡ βιβλιοθήκη δέν εἶχε ἀκόμα διανεμηθῆ καί ἡ μεγάλη πυρκαϊά τοῦ 1917 ἔκαψε καί τό Γηροκομεῖο καί τή βιβλιοθήκη.
Μιά συλλογή ἀρχαίων νομισμάτων τοῦ Πέτρου Παπαγεωργίου, πού εἶχε περιέλθει στά χέρια τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Τραπέζης τῆς Ἀνατολῆς, τοῦ Χαριλάου Γρηγορίου Ζουμετίκου, γιοῦ τῆς ἀδελφῆς του Πέτρου Ἔλισσαβετ, πρίν νά διανεμηθῆ καί αὐτή στούς κληρονόμους κλάπηκε ἀπό ἄγνωστους διαρρῆκτες, πού διέρρηξαν τήν οἰκία Ζουμετίκου, ἡ ὁποία βρισκόταν κοντά στήν παλιά ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Νικολάου στή σημερινή πλατεία Δικαστηρίων καί ἡ ὁποία κάηκε στήν πυρκαϊά τοῦ 1917.
Αὐτά εἶναι ὅσα ξέρομε ἀπό συγγενεῖς του Παπαγεωργίου, πού ζοῦν σήμερα.
Στό τέλος φύλαξα τή γνώμη γιά τόν Παπαγεωργίου ἑνός συγχρόνου του, τοῦ καθηγητοῦ I. Τσικοπούλου, ὁ ὁποῖος γράφει στήν «Ἀλήθεια» τῆς 18 Σεπτεμβρίου 1904 γιά τόν Παπαγεωργίου τά ἑξῆς:
Ἄν ὁ ἀοίδιμος Στέφανος Κουμανούδης ἐπεθύμει νά ἐπικαλῆται Φιλαθήναιος, ὁ κ. Πέτρος Παπαγεωργίου δικαιοῦται νά προσαγορευθῆ Φιλοθεσσαλονικεύς, διότι εἶναι μέν φιλόλογος, φιλίστωρ καί φιλάρχαιος, ἰδιάζουσαν δέ στοργήν διατρέφει πρός τήν ἀναδίφησιν τῶν περί τήν πάτριον ἠμῶν χώραν καί μάλιστα τῶν κατά τήν γενέθλιον αὐτοῦ πόλιν. Ἐκ τοιαύτης ἀπόψεως ὁ κ. Πέτρος Παπαγεωργίου εἶναι μονάκριβον τέκνον τῆς Θεσσαλονίκης».Μονάκριβο πράγματι τέκνο τῆς Θεσσαλονίκης, ὁ μοναδικός φιλόλογος τῆς πόλης μετά τόν Εὐστάθιο, ὁ πρῶτος ἐπιστήμονας ἀρχαιολόγος της, ὁ μακεδονομάχος της στό ἐπιστημονικό πεδίο, ὑπῆρξε ὁ Πέτρος Παπαγεωργίου καί τή μνήμη τοῦ τέκνου τούτου τῆς Θεσσαλονίκης θελήσαμε νά τιμήσωμε σήμερα, πενήντα χρόνια συμπληρούμενα ἀπό τό θάνατό του.
«Ἀνδρῶν ἐπιφανῶν πάσα γῆ τάφος», ἀλλά τή πατρίδι ἡ ἰδιαιτέρα τιμή.

Πηγή: YaunaTakabara
Επιδιόρθωση κειμένου: MacedonianAncestry

ΤΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΠΑΙΓΝΙΟ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Του Νικολάου Ι.Μέρτζου
Ἡ μελέτη διανέμεται δωρεὰν χάρις στὴν εὐγενὴ χορηγία τῆς Κυρίας Θεοδότης Ἰ. Μανδύλα. Ἒχει ἀναρτηθεῖ στὸν ἱστότοπο τῆς Ἐταιρείας Μακεδονικῶν Σπουδῶν (media.ems.gr/ekdoseis)

Balkan map 1794 Ἡ Ἐταιρεία Μακεδονικῶν Σπουδῶν μὲ συνέπεια συνεχίζει τὸ κορυφαῖο ἐπιστημονικὸ καὶ ἐθνικὸ ρόλο ποὺ ἐπιτελεῖ στὰ Βαλκάνια. Οἱ ἐκδόσεις της πρωτοστατοῦν στὸ ζήτημα τῆς ἐπιστημονικῆς τεκμηρίωσης καὶ τῆς ὑπεράσπισης τοῦ ὀνόματος τῆς Μακεδονίας. Στὴν τελευταία της ἐκδοση, διαβάζουμε τὴν μελέτη τοῦ Προέδρου της Νικολάου Ἰ. Μέρτζου, «Τὸ Μακεδονικὸ Παίγνιο Γεωπολιτικῆς». Η σύντομη ἀλλὰ ἒγκυρη μελέτη ἐξιστορεῖ εὐσύνοπτα τὴ διαχρονικὴ ἐξέλιξη τοῦ Ζητήματος καὶ τεκμηριώνει τὰ σοβαρὰ γεωπολιτικὰ συμφέροντα γιὰ τὰ ὁποῖα Ξένες Δυνάμεις, ἐναλλασσόμενες διαχρονικὰ μεταξὺ 1871-2012, τὸ χρησιμοποίησαν καί, μέχρι σήμερα, τὸ χρησιμοποιοῦν. Δημοσιεύει ἀδιάσειστα ἐπίσημα στοιχεῖα, συνήθως ἂγνωστα, καὶ προβαδίζει διότι καλύπτει πλήρως τὴ διαδρομὴ τοῦ Ζητήματος μέχρι τὸν Νοέμβριο 2012.

Ἀναφέρω ἐνδεικτικά ἀποσπάσματα:
«Στρατηγικός στόχος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, από την εποχή του Μεγάλου Πέτρου, παρέμενε σταθερά η έξοδος στις θερμές θάλασσες μέσω της Μακεδονίας, του Αιγαίου και των Στενών των Δαρδανελλίων. Προς τούτο η Ρωσία, μέχρι το 1854, επεδίωκε να χρησιμοποιήσει το ομόδοξο Γένος των Ελλήνων. Η Μεγάλη Αικατερίνη, με το περίφημο «Ελληνικό Σχέδιό» της, σκόπευε να διαλύσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία και να ανασυστήσει την Ελληνική Αυτοκρατορία υπό ρωσική επικυριαρχία, με Αυτοκράτορα τον εγγονό της τον οποίον σκόπιμα βάφτισε Κωνσταντίνο. Το 1770 εξαπέλυσε στον ελληνικό χώρο τα Ορλωφικά. Το 1774 επέβαλε τη Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή, βάσει της οποίας τα ελληνικά πλοία είχαν το δικαίωμα να πλέουν ελεύθερα και να εξοπλισθούν με κανόνια υπό ρωσική σημαία. Το 1828 η Ρωσία πήρε μέρος στη Ναυμαχία του Ναβαρίνου και είδε πρώτο Κυβερνήτη του πρώτου ελληνικού Κράτους τον τέως επί των Εξωτερικών Υπουργό της Ιωάννη Καποδίστρια. Το 1829, μετά τον νικηφόρο της πόλεμο κατά των Οθωμανών, επέτυχε την πρώτη αναγνώριση του ελληνικού Κράτους με τη Συνθήκη της Αδριανουπόλεως. Οι άλλες Μεγάλες Δυνάμεις της Ευρώπης αντιτάσσονταν, φυσικά, στο ρωσικό σχέδιο.

Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια και την ενθρόνιση του Βαυαρού Πρίγκηπος Όθωνος, η Ελλάδα, ερειπωμένο μικρό Κράτος περιβαλλόμενο με εκτεταμένη ακτογραμμή και ήδη καταχρεωμένο στους Άγγλους τοκογλύφους τραπεζίτες, μεταβάλλεται πλέον σε προτεκτοράτο της θαλασσοκράτειρας Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Το 1854 ξεσπάει ο Κριμαϊκός Πόλεμος Ρώσων-Οθωμανών. Αγγλία και Γαλλία συμμαχούν με τους Οθωμανούς για να ανακόψουν την κάθοδο της Ρωσίας στις θερμές θάλασσες. Αλλά οι Έλληνες ξεσηκώθηκαν ένοπλοι παρά το πλευρό του Ομοδόξου Ξανθού Γένους. Αμέσως η Αγγλία και η Γαλλία απέκλεισαν με τον στόλο τους όλα τα ελληνικά λιμάνια, κατέλαβαν με αγήματα την Αθήνα και εξανάγκασαν τον Όθωνα να εγκαταλείψει την Επανάσταση στη Μακεδονία, Θεσσαλία και Ήπειρο.

Η ρωσική πολιτική συνειδητοποίησε ότι έχασε δια παντός τους Έλληνες και αναζήτησε άλλους «αντιπροσώπους» της στη Μακεδονία. Επελέγησαν οι Βούλγαροι διότι ήσαν ομόδοξοι και επί πλέον ομόφυλοι Σλάβοι. Με ρωσική βοήθεια θα μπορούσαν να ελέγξουν τη Μακεδονία. Προηγουμένως, όμως, έπρεπε να αφυπνισθούν, να διαχωρισθούν από τους Έλληνες με τους οποίους ταυτίζονταν στην ελληνική παιδεία και στη Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία. Ως κατάλληλο όργανο κατασκευάζεται και χρησιμοποιείται μια ανεξάρτητη Εκκλησία των Βουλγάρων. Έτσι η αναμέτρηση Ελλήνων και Βουλγάρων στη Μακεδονία άρχισε το 1871, όταν με φιρμάνι του Σουλτάνου, υπαγορευμένο από τον πρέσβη της Ρωσίας στρατηγό κόμη Ιγνάτιεφ, ανακηρύχθηκε η Βουλγαρική Εξαρχία η οποία αποσχίσθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και έλαβε το δικαίωμα να ιδρύει Μητροπόλεις και ναούς σε όσα μέρη της Μακεδονίας το ζητούσε σημαντικός αριθμός πιστών.

Το δόκανο στήθηκε: οι σλαβόφωνοι Μακεδόνες, οι οποίοι προσέρχονταν επειδή αντιλαμβάνονταν μέσες-άκρες καλύτερα τη γλώσσα της Θείας Λειτουργίας, εγγράφονταν στα οθωμανικά κιτάπια ως «Εξαρχικοί» και κατ’ επέκταση ως «Βούλγαροι». Έως τότε οι Οθωμανοί ξεχώριζαν τους υπηκόους τους ανάλογα μόνον με το θρήσκευμά τους και ανέγραφαν όλους τους Ορθοδόξους ως Ρουμ, δηλαδή Ρωμαίους, Έλληνες. Όμως, οι σλαβόφωνοι Μακεδόνες, σε σύντομο χρονικό διάστημα εννόησαν και συνειδητοποίησαν ότι καταγράφονται ως Βούλγαροι, αποχώρησαν μαζικά. Απηύθυναν μάλιστα στον Οικουμενικό Πατριάρχη δραματικές διακηρύξεις πίστεως που πολλές δημοσιεύθηκαν στην πατριαρχική εφημερίδα Εκκλησιαστική Αλήθεια. Τότε αποκηρύχθηκαν και επικηρύχθηκαν ως Γραικομάνοι, δηλαδή ως ελληνομανείς. Έτσι, από το 1895 συμμορίες εισαγόμενες από τη Βουλγαρική Ηγεμονία επέπεσαν στους σλαβόφωνους Μακεδόνες. Παπάδες, δάσκαλοι, προεστοί εξοντώθηκαν με παραδειγματικά μαρτύρια. Υπέμειναν και επέμειναν, όμως. Έλληνες!

Όταν η πλεκτάνη της Εξαρχίας αποδείχθηκε ανεπαρκής, το 1877, οι Ρώσοι κήρυξαν τον πόλεμο στην Τουρκία, απελευθέρωσαν τη σημερινή Βουλγαρία και τον Φεβρουάριο του 1878, στα πρόθυρα της Κωνσταντινουπόλεως, στο προάστιο Άγιος Στέφανος, υπαγόρευσαν στον ηττημένο Σουλτάνο την ομώνυμη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου η οποία ίδρυσε στα χαρτιά τη Μεγάλη Βουλγαρία στην οποία ενσωματώνονταν όλη η Μακεδονία μέχρι τον Αλιάκμονα ποταμό πλην της Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής.

Οι Έλληνες Μακεδόνες επαναστατούν στον Όλυμπο και τα Πιέρια υπό τον Επίσκοπο Κίτρους Νικόλαο Λούση και τον Πρόεδρο της Προσωρινής Κυβερνήσεως της Μακεδονίας Ευάγγελο Κοροβάγγο, στην Ελιμεία υπό τον προύχοντα Ιωάννη Γκοβεντάρο και τον πολέμαρχο Ιωσήφ Λιάτη και στην Άνω Μακεδονία με κέντρο τις Πρέσπες υπό τους γηγενείς αμάχητους καπετάνιους.

Οι άλλες Δυνάμεις αντιδρούν για να εξουδετερώσουν την κάθοδο της Ρωσίας και αμέσως στο Συνέδριο του Βερολίνου καταργούν τη Μεγάλη Βουλγαρία. Αναγνωρίζουν, όμως, υποτελή στον Σουλτάνο, την πρώτη Βουλγαρική Ηγεμονία. Έτσι δημιουργείται ένα ισχυρό ορμητήριο με αμετακίνητο στόχο τη Μακεδονία. Εκεί χιμούν ένοπλοι Βούλγαροι, όταν οι Έλληνες Μακεδόνες αντιδρούν σθεναρά στον προσηλυτισμό.

BMRO.jpgΤὸ ἡμερολόγιο ποὺ διένειμε στὰ μέλη του γιὰ τὸ ἒτος 2011 τὸ ΒΜΡΟ

Το 1896 οι Βούλγαροι ιδρύουν στη Θεσσαλονίκη την Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση, γνωστή με το βουλγαρικό αρκτικόλεξο της ΒΜΡΟ, η οποία εξαπολύει τρομοκρατία στη Μακεδονία. Είναι ακριβώς το κόμμα που κυβερνά σήμερα το Κράτος των Σκοπίων και που έχει συμπληρώσει την επωνυμία του αυτή με τον αποκαλυπτικό τίτλο «Δημοκρατικό Κόμμα για την Εθνική Ένωση της Μακεδονίας»!

Ο Μακεδονικός Αγώνας
Έτσι αρχίζει ο Μακεδονικός Αγώνας. Οι Έλληνες Μακεδόνες αμύνονται στη γενέτειρά τους Μακεδονία. Υπό τη Νέα Φιλική Εταιρεία οργανώνουν επανάσταση στην Άνω Μακεδονία η οποία το 1885 καταπνίγεται και η ηγεσία της εξοντώνεται. Αμυνόμενοι ιδρύουν εφημερίδες, περιοδικά, σχολεία, συλλόγους και μυστικές οργανώσεις. Ενεργούν μέσα στην Αθήνα όπου εκδίδουν περισπούδαστα επιστημονικά συγγράμματα για να αποδείξουν την ελληνική ταυτότητα της Μακεδονίας. Το 1896 δέκα τουλάχιστον Μακεδόνες οπλαρχηγοί αναλαμβάνουν δράση στη Μακεδονία, αλλά επέρχεται η στρατιωτική καταστροφή της Ελλάδος στον πόλεμο του 1897. Παρά ταύτα το 1898 επαναστατεί ο ατρόμητος σλαβόφωνος πολέμαρχος καπετάν Κώττας, ο οποίος εγκαθιδρύει επί έξι συνεχή έτη αυτόνομη επικράτεια στα Κορέστεια, στο Βίτσι και στις Πρέσπες.

Στην αυγή του 20ού αιώνα το Οικουμενικό Πατριαρχείο και παράλληλα η μικρή ταπεινωμένη και χρεοκοπημένη Ελλάδα οργανώνουν την εθνική άμυνα. Νέοι φλογεροί Μητροπολίτες αναλαμβάνουν τις εμπερίστατες μακεδονικές Μητροπόλεις. Το 1902 τοποθετείται Γραμματέας στο Ελληνικό Προξενείο Μοναστηρίου ο μέγας Μακεδών Εθναπόστολος Ίων Δραγούμης, 24 μόλις ετών. Οργώνει τη Μακεδονία, οργανώνει την εθνική άμυνα, γράφει βιβλία και άρθρα για να συναγείρει το Έθνος. Κράζει στην τρομαγμένη Αθήνα: «Έλληνες, σώστε τη Μακεδονία και η Μακεδονία θα μας σώσει!»

Αμέσως στρατεύονται οι πρώτοι σλαβόφωνοι καπετάνιοι Βαγγέλης Στρεμπενιώτης, Δημήτρης Νταλίπης, Λάκης Νταηλάκης, Σίμος Στογιάννης, Λάκης Πύρζας στη Δυτική Μακεδονία, ο Γιώτας Γκόνος και οι αδελφοί Δογιάμα στον Βάλτο των Γιαννιτσών, ο καπετάν Μητρούσης στις Σέρρες και πολλοί άλλοι. Αλλά δεν αρκούν. Στις 20 Ιουλίου 1903, ημέρα του Προφήτη Ηλία, Ηλιντεν στα βουλγαρικά, οι Βούλγαροι κηρύσσουν γενική εξέγερση με το σύνθημα «Η Μακεδονία στους Μακεδόνες». Η διακήρυξη καλεί ως Μακεδόνες όλους τους κατοίκους της γεωγραφικής αυτής περιοχής: Έλληνες, Βουλγάρους, Σέρβους, Αρβανίτες, Εβραίους, ακόμη και Τούρκους. Στόχος είναι μια αυτόνομη Μακεδονία με σκοπό να ενταχθεί αργότερα στη Βουλγαρία όπως προσαρτήθηκε η αυτόνομη Ανατολική Ρωμυλία.

Οι κομιτατζήδες καταλαμβάνουν τα τρία βλαχόφωνα ακροπύργια του ελληνισμού στην Άνω Μακεδονία το Κρούσοβο, τη γενέτειρά μου Νέβεσκα-Νυμφαίον και την Κλεισούρα στα οποία θέτουν ένα εκβιαστικό δίλημμα: «θα συμπολεμήσετε μαζί μας ή θα καταστραφείτε.» Τα αντίποινα των Οθωμανών είναι τρομερά, τα θύματα στα πυρπολημένα χωριά εκατοντάδες άμαχα και αθώα γυναικόπαιδα. Το Κρούσοβο πυρπολείται. Η Νέβεσκα και η Κλεισούρα σώζονται, όταν καταβάλλουν χιλιάδες φλωριά λύτρα και επεμβαίνει στην Υψηλή Πύλη ο Έλληνας Πρωθυπουργός Δημήτριος Ράλλης. Αυτά τα τρία βλαχόφωνα ακροπύργια του ελληνισμού το Κράτος των Σκοπίων ανακηρύσσει «κοιτίδα του μακεδονικού έθνους».

Στην Αθήνα οι καφενέδες της πολιτικής κηρύσσουν χαμένη τη Μακεδονία. Όχι, όμως, και το Έθνος. Ιδρύεται το Μακεδονικό Κομιτάτο με Πρόεδρο τον δημοσιογράφο Δημήτριο Καλαποθάκη. Στα ελληνικά Προξενεία τοποθετούνται ψυχωμένοι Πρόξενοι και πράκτορες που οργανώνουν τον Αγώνα.

Paulos Melas

Το 1904 ανέρχεται στη Μακεδονία, επί κεφαλής 40 Μακεδονομάχων, ο Παύλος Μελάς. Σύντομα πέφτει νεκρός στα Κορέστεια, στο χωριό Στάτιστα στις 13 Οκτωβρίου 1904. Ο θάνατός του θα σημάνει ανάσταση. Συγκλονίζεται και αφυπνίζεται η Αθήνα, συνεγείρεται ο ζωντανός ελληνισμός, παλικάρια από την Κρήτη και τον Μοριά, από τη Ρούμελη και τα νησιά, ακόμη κι από την Κύπρο τρέχουν στη Μακεδονία, αγωνίζονται, υπερασπίζονται, τιμωρούν και πολλά μαρτυρούν. Μέσα σε τέσσερα χρόνια οι Έλληνες επικρατούν.

Όμως τα πάντα θα είχαν χαθεί, αν δεν είχαν εγερθεί, αγωνισθεί και θυσιασθεί κατά χιλιάδες οι αυτόχθονες Μακεδόνες, ιδίως οι σλαβόφωνοι. Οι σλαβόφωνοι Μακεδόνες υπήρξαν το Ιερόν Σφάγιον του Γένους, συνάμα, όμως, το δόρυ του και η ασπίδα του, διότι αυτοί υπήρξαν το Έπαθλον που οι Βούλγαροι, μέσω της γλώσσας, διεκδίκησαν αλλά δεν λύγισαν. Τους αρμόζει η ευγνωμοσύνη του Έθνους και η άγρυπνη μνήμη. Διότι τα Έθνη είναι κοινότητες κοινής μνήμης και τα Έθνη αφανίζονται, όταν αφανίσουν τὴ μνήμη τους.

Το 1908 επαναστατούν στη Μακεδονία οι Νεότουρκοι. Υπόσχονται ελευθερία και ισοπολιτεία σε όλους. Έλληνες και Βούλγαροι κηρύσσουν εκεχειρία. Ωστόσο, οι Νεότουρκοι εξαπολύουν εθνικούς διωγμούς.

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι
Μετά από τέσσερα χρόνια, στις 5 Οκτωβρίου 1912, Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία και Μαυροβούνιο, σε συμμαχία, επιτίθενται στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Κεντρικό πεδίο των μαχών και έπαθλο των νικητών η Μακεδονία. Οι δύο Βαλκανικοί Πόλεμοι αποτελούν το μεγαλύτερο στρατηγικό επίτευγμα του ελληνισμού μετά το 1821. Μέσα σε διάστημα μικρότερο των δέκα μόνον μηνών, από 5 Οκτωβρίου 1912 μέχρι 28 Ιουλίου 1913, η Ελλάδα διπλασίασε την έκτασή της από 63.211 σε 120.308 τετραγωνικά χιλιόμετρα, διπλασίασε τον πληθυσμό της από 2.631.952 σε 4.718.221 κατοίκους, πολλαπλασίασε τις πλουτοπαραγωγικές πηγές της και για πρώτη φορά κατέλαβε κεντρική θέση στον γεωπολιτικό χώρο της Βαλκανικής. Από τα ερείπια της οικονομικής και της στρατιωτικής καταστροφής της, το 1893 και το 1897, επιτέλεσε ένα απίστευτο μα πραγματικό θαύμα.

Οι σύμμαχοι και ξένοι επιτελείς -ακόμη και ορισμένοι Έλληνες- δεν πίστευαν ότι η Ελλάδα θα μπορούσε ποτέ να επιτύχει όσα, ωστόσο, επέτυχε. Οι ελληνικές δυνάμεις ήσαν τρεις φορές μικρότερες των βουλγαρικών και δυο φορές μικρότερες των σερβικών. Επί πλέον, για να προελάσουν στη Μακεδονία, έπρεπε να διασπάσουν τέσσερις ισχυρότατες οχυρές στενωπούς και να διαβούν ανυπέρβλητα φυσικά εμπόδια όπως οι ποταμοί Αλιάκμων, Αξιός και Γαλλικός και ο απέραντος Βάλτος των Γιαννιτσών. Ωστόσο, μέσα σε 22 μόνον ημέρες ο Ελληνικός Στρατός απελευθέρωσε μεγάλο μέρος της Δυτικής και της Κεντρικής Μακεδονίας, κέρδισε τις μάχες και εισήλθε στη Θεσσαλονίκη

Στη Διάσκεψη Ειρήνης στο Λονδίνο της 17 Μαΐου 1913, οι Βαλκάνιοι Σύμμαχοι υπέγραψαν τη Συνθήκη Ειρήνης με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Συνθήκη επιδικάζει στην Ελλάδα τη σημερινή Ήπειρο, τη Δυτική Μακεδονία και μεγάλο μέρος της Κεντρικής Μακεδονίας. Στη Βουλγαρία επιδικάζεται η Ανατολική Μακεδονία και μεγάλο μέρος της σημερινής Κεντρικής Μακεδονίας έως λίγα μόνον χιλιόμετρα έξω από τη Θεσσαλονίκη. Οι Βούλγαροι αισθάνονταν «μεγάλοι ηττημένοι» και καραδοκούν να επιτύχουν το όνειρο της Μεγάλης Βουλγαρίας. Γι’ αυτό Ελλάδα και Σερβία συμμαχούν. Έναν μήνα αργότερα, η Βουλγαρία -χωρίς να κηρύξει πόλεμο- εξαπέλυσε ολομέτωπη αιφνιδιαστική επίθεση εναντίον των Ελλήνων και των Σέρβων. Αρχίζει άγριος ο Δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος.

Greek troops

Μέσα σε έναν μόνο μήνα, ο Ελληνικός Στρατός απελευθέρωσε την υπόλοιπη Κεντρική Μακεδονία, όλη την Ανατολική Μακεδονία, την Ξάνθη και την Αλεξανδρούπολη. Κινούμενος ακάθεκτος προς Βορρά διέσπασε το ιστορικό Κλειδίον και τα άβατα Στενά της Κρέσνας, εισήλθε στην πεδιάδα της Σόφιας και εκεί νίκησε στο Σιμιτλή. Κατά την υποχώρησή του ο βουλγαρικός Στρατός, πλαισιωμένος και από κομιτατζήδες, διέπραξε άγριες ωμότητες σε βάρος του αμάχου ελληνικού πληθυσμού. Μεταξύ άλλων πυρπόλησε της Σέρρες και τη Νιγρίτα, εξετέλεσε πολλούς προύχοντες, έκαψε συθέμελα το Δοξάτο και έσφαξε 3.000 αμάχους, λεηλάτησε το Σιδηρόκαστρο και έσφαξε τον Μητροπολίτη του Κωνσταντίνο κ.ά.

Η Γερμανία και η Σοβιετική Ένωση
Στους δύο Παγκοσμίους Πολέμους η Γερμανία χρησιμοποιεί ως αντιπρόσωπό της τη Βουλγαρία προκειμένου να ελέγξει τη Μακεδονία την οποία πρέπει να διασχίσει οπωσδήποτε η γερμανική πορεία προς Ανατολάς, η περίφημη Drag nach Osten προς τα πετρέλαια. Το 1914 ξεσπάει ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και η Γερμανία με σύμμαχο τη Βουλγαρία απειλεί άμεσα τη Μακεδονία. Σε αντίδραση οι αντίπαλές της Αγγλία και Γαλλία το 1915 καταλαμβάνουν τη Θεσσαλονίκη και ανοίγουν το Μακεδονικό Μέτωπο. Επακολουθεί το Κίνημα Εθνικής Αμύνης, η χωριστή κυβέρνηση Βενιζέλου και ο Εθνικός Διχασμός. Τελικά, η Ελλάδα, έστω διχασμένη, σώζει τη Μακεδονία. Στους δύο Παγκοσμίους Πολέμους, το 1916-1918 και το 1941-1943, η Βουλγαρία, σταθερό ορμητήριο της Γερμανίας, προσαρτά την Ανατολική Μακεδονία όπου εξαπολύει συστηματική γενοκτονία σε βάρος των γηγενών Ελλήνων Μακεδόνων, οι οποίοι προτιμούν να εξοντωθούν παρά να εκβουλγαρισθούν. Εξοντώνει μυριάδες Μακεδόνες με τα όπλα, την πείνα και τα καταναγκαστικά έργα στη Βουλγαρία. Μόνον κατά την εξέγερση του Δοξάτου, το 1941, σφαγιάζονται περισσότεροι από 15.000 Μακεδόνες, ενώ εκπατρίζονται 150.000. Οι σύγχρονες αναφορές στον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό και στο Γ΄ Ράιχ είναι συγκλονιστικές.
Το 1941 οι Βούλγαροι σύμμαχοι της Γερμανίας προσαρτούν επίσης τη γιουγκοσλαβική περιφέρεια Βαρντάρσκα Μπανόβινα, δηλαδή Επαρχία του Βαρδάρη, όπου ο πληθυσμός τούς υποδέχεται ως αδελφούς απελευθερωτές.

Κατά τον Μεσοπόλεμο η Ρωσία υπό άλλη ονομασία συνεχίζει την αυτοκρατορική γεωπολιτική της με στόχο την κάθοδό της στις θερμές θάλασσες μέσω της Μακεδονίας. Τώρα, όμως, ως αντιπρόσωπό της στην περιοχή χρησιμοποιεί την κομμουνιστική ιδεολογία.

Όταν από 1917 επικρατεί η Οκτωβριανή Επανάσταση των Μπολσεβίκων, ιδρύεται η Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, η οποία υποκαθιστά τη Ρωσία. Είναι το πρώτο Κράτος στην Ιστορία το οποίο δεν προσδιορίζει η γεωγραφία ούτε η εθνική ιστορία ούτε καμιά Δυναστεία. Το προσδιορίζει απλώς το πολίτευμά του, το πολιτικό σοσιαλιστικό περιεχόμενό του και η διαχείρισή του από τα σοβιέτ, δηλαδή από τις αντιπροσωπείες των εργατών, στρατιωτών και αγροτών. Συνεπώς μπορεί να επεκτείνεται αενάως παντού όπου μια ακόμη επιχώρια κομμουνιστική επανάσταση επικρατεί και ιδρύει μια Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία. Στην πραγματικότητα η Σοβιετική Ένωση συνεχίζει με άλλα μέσα τη στρατηγική της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Για να επιτύχει την κάθοδό της στο Αιγαίο ιδρύει τη Βαλκανική Κομμουνιστική Ομοσπονδία, που, όταν επικρατήσει η επανάσταση, θα είναι απλώς η Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών στα Βαλκάνια. Γι’ αυτό το 1924 κηρύσσει ότι διεθνιστικό καθήκον όλων των κομμουνιστών είναι η ανεξάρτητη Μακεδονία και η ανεξάρτητη Θράκη που θα αποτελούν Σοβιετικές Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες. Έτσι, η σοβιετική Ρωσία αποκτά πρώτη φορά Έλληνες συμμάχους για την απόσπαση της Μακεδονίας: είναι οι διεθνιστές κομμουνιστές. Όχι, όμως, όλοι. Πολλοί κορυφαίοι ηγέτες του Κ.Κ.Ε. διαφωνούν υπερασπιζόμενοι τη Μακεδονία, όπως ο ιδρυτής της εφημερίδας «Ριζοσπάστης» Γιάννης Πετσόπουλος, ο βουλευτής Σεραφείμ Μάξιμος, ο πρώην Γενικός Γραμματέας του Αποστολίδης και ο ιστορικός Γιάννης Κορδάτος. Διαγράφονται.

Η Γιουγκοσλαβία και ο Εμφύλιος
Κατά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου νέα Ξένη Δύναμη επιδιώκει όχι πλέον να ελέγξει μέσω τρίτων τη Μακεδονία αλλά να την προσαρτήσει πλήρως: η γειτονική και πλέον κομμουνιστική Γιουγκοσλαβία. Επικαλούμενος άψογα αυτά τα οργανωτικά σχήματα και τα διεθνιστικά καθήκοντα της Σοβιετικής Ένωσης, νικήτριας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Γιουγκοσλάβος ηγέτης Τίτο διεκδίκησε την ελληνική Μακεδονία δολιότερα. Ιδρύει τη Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας στα πρότυπα της Βαλκανικής Κομμουνιστικής Ομοσπονδίας και μ’ αυτόν τον νομιμοποιητικό κομμουνιστικό τίτλο επιχειρεί να απορροφήσει την ελληνική Μακεδονία, τη Βουλγαρία και την Αλβανία.

Στα πλαίσια της ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας ιδρύει μιαν ομόσπονδη, Λαϊκή και μετά Σοσιαλιστική, τάχα Δημοκρατία με την ψευδωνυμία Μακεδονία. Και, για να της βρει Λαό, ιδρύει ταυτόχρονα και ένα «Μακεδονικό Έθνος»! Το δόκανο είναι προφανές και ο Αμερικανός υπουργός των Εξωτερικών Στετίνιους αποστέλλει αμέσως, το 1944, επείγουσα οδηγία-ντιρεκτίβα προς όλες τις αμερικανικές υπηρεσίες, τις οποίες ενημερώνει ότι η ίδρυση «Μακεδονίας» και «Μακεδονικού Έθνους» σκοπεύει σε απόσπαση της Ελληνικής Μακεδονίας. Δεν κρύβει, άλλωστε, τις προθέσεις του και τις δηλώνει ωμά στους Δυτικούς Συμμάχους.

Τον Σεπτέμβριο του 1944, πριν ακόμη αποχωρήσουν οι Γερμανοί, ο νικηφόρος ηγέτης των Γιουγκοσλάβων παρτιζάνων Στρατάρχης Τίτο παρουσιάζει τις αξιώσεις της Γιουγκοσλαβίας με τον Robert D. Murphy, Πολιτικό Σύμβουλο του Ανωτάτου Συμμαχικού Διοικητού του Μεσογειακού Θεάτρου Επιχειρήσεων, ο οποίος στις 8 Σεπτεμβρίου 1944 τις καταγράφει σε απόρρητη έκθεσή του προς το Σταίητ Ντηπάρμεντ ως εξής: «Μού δήλωσε ότι η Γιουγκοσλαβία έχει δικαίωμα στην Ιστορία, θα πρέπει να λάβει την περιοχή του Κοσσυφοπεδίου και τμήματα της Μακεδονίας και της Θράκης». Πράγματι ο Τίτο μεταξύ 1944-1948 χρησιμοποιεί τον Εμφύλιο Πόλεμο των Ελλήνων προκειμένου να ενσωματώσει την ελληνική Μακεδονία. Το Μακεδονικό Ζήτημα εισήλθε σε νέα κρίσιμη φάση κατά την οποία μια νέα πλέον ξένη δύναμη, η Γιουγκοσλαβία, ενεργεί κατά της ελληνικής Μακεδονίας με Έλληνες αντιπροσώπους! Τότε η Αμερική, το 1947, εξαγγέλλει το Δόγμα Τρούμαν και υπερασπίζεται τη Μακεδονία. Ήσαν άλλοι οι καιροί και άλλα τα αμερικανικά συμφέροντα.

Η Εθνική Αντίσταση των Ελλήνων εναντίον των ξένων κατακτητών Βουλγάρων Ιταλών και Γερμανών υπήρξε επική. Στις τάξεις του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ προσήλθαν και αγωνίσθηκαν χιλιάδες Έλληνες πατριώτες. Η διαφορά είναι ότι τον έλεγχό τους είχε αφανώς το Κ.Κ.Ε. και στους κόλπους αυτών λειτουργούσαν αυτόνομες οργανώσεις και ένοπλες μονάδες Σλαβομακεδόνων αυτονομιστών, οι οποίοι είχαν συνεργασθεί αρχικά με τους Βουλγάρους κατακτητές και, μετά το 1943, διασυνδέθηκαν οργανικά με τους «μακεδονιστές» των Σκοπίων. Υπό αυτό το πρίσμα πρέπει να κριθεί ο Εμφύλιος όσον αφορά το Μακεδονικό Ζήτημα το οποίο, έτσι, έλαβε νέα, εξόχως δραματική, τροπή μεταξύ 1944-1949.

Το 1944 το Κ.Κ.Ε., που κυριαρχεί στη χώρα με τον ΕΛΑΣ, εξαπολύει εκ προμελέτης στην Αθήνα τα Δεκεμβριανά. Χάρη στις βρετανικές δυνάμεις ηττάται και τον Φεβρουάριο του 1945 υπογράφει τη Συμφωνία της Βάρκιζας, όταν ακριβώς οι Νικητές του Πολέμου υπογράφουν στην Κριμαία τη Συμφωνία της Γιάλτας, η οποία επικυρώνει τη Συμφωνία Τσώρτσιλ-Στάλιν. Παρ’ όλα αυτά η ηγεσία του Κ.Κ.Ε. παραμένει προσανατολισμένη σταθερά στον Εμφύλιο.

Το 1945 αποθηκεύει σε μυστικές κρύπτες τα περισσότερα, καλύτερα και βαρύτερα όπλα που δεν παρέδωσε ο ΕΛΑΣ. Συγκεντρώνει και εκπαιδεύει στα στρατόπεδα Μπούλκες της Γιουγκοσλαβίας, Μπερκόβιτσα της Βουλγαρίας και Ρουμπίκ της Αλβανίας περισσότερους από 5.000 αξιωματικούς, μαχητές και κομματικά στελέχη. Αρχές του 1946 ο Μήτσος Παρτσαλίδης μεταβαίνει στη Μόσχα, όπου, σύμφωνα με τη μαρτυρία του, λαμβάνει τη σοβιετική «συμβουλή» να μετάσχει το Κ.Κ.Ε. στις εκλογές της 31ης Μαρτίου 1946. Το Κ.Κ.Ε., όμως, κηρύσσει αποχή και, παραμονή των εκλογών, ένοπλες ομάδες του χτυπάν τις νόμιμες φρουρές στο Λιτόχωρο και στο ακριτικό Σκρα. Ήδη τον Φεβρουάριο του 1946 η 2η Ολομέλεια του Κ.Κ.Ε. στην Πίνδο αποφασίζει την εξαπόλυση του Εμφυλίου.

Η απόφαση τηρείται απόρρητη. Τη μαρτυρούν, όμως, οι πρωταγωνιστές. Ο ηγέτης του, Ν. Ζαχαριάδης, σε υπόμνημά του προς τον Στάλιν το 1947 αναφέρει: «Η Ολομέλεια της Κ.Ε. του Κ.Κ.Ε. στα μέσα του Φλεβάρη 1946, κατάληξε σε αποφάσεις, αποτέλεσμα των οποίων ήταν να οργανωθεί ο Δημοκρατικός Στρατός της Ελλάδας». Στα Σκόπια ο Πρόεδρος της ομόσπονδης «Λαϊκής Δημοκρατίας της Μακεδονίας» Ντημήταρ Βλαχώφ δηλώνει τον Απρίλιο του 1946: «Οι Έλληνες δεν έχουν κανένα απολύτως δικαίωμα στη Μακεδονία του Αιγαίου!», δηλαδή στην Ελλάδα. Και η μοναδική κρατική εφημερίδα «Νόβα Μακεντόνια» δημοσιεύει αυτή τη δήλωσή του.

Τον Απρίλιο 1947 η ηγετική τρόικα του Κ.Κ.Ε., Νίκος Ζαχαριάδης, Γιάννης Ιωαννίδης και Πετρής Ρούσος, συμφωνεί στο Βελιγράδι με τους Γιουγκοσλάβους να εξαπολυθεί ο Εμφύλιος. Ο Ν. Ζαχαριάδης απευθύνει στον Τίτο ευχαριστήρια επιστολή για τη βοήθεια προς τον Δ.Σ.Ε. Αντάλλαγμα η Μακεδονία. Στις 12 Μαρτίου 1947 εξαγγέλλεται το Δόγμα Τρούμαν. Οι Η.Π.Α. υπερασπίζονται με όλα τα μέσα την Ελλάδα. Αλλά στις 27 Ιουνίου 1947 στο Στρασβούργο ο αντιπρόσωπος του Κ.Κ.Ε. Μ. Πορυφυρογένης ανακοινώνει ότι «η αποφασιστική πολεμική επίδοση του Δ.Σ.Ε. αποκρυσταλλώνεται κιόλας προς τη δημιουργία μιας λεύτερης Δημοκρατικής Ελλάδας με δική της κυβέρνηση και δική της κρατική υπόσταση».

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1947 η Βουλή, με ομόφωνο Ψήφισμά της, χορηγεί γενική αμνηστία στους ηγέτες και αντάρτες του Δ.Σ.Ε. αν παραδοθούν εντός μηνός. Όμως, στις 11-12 Σεπτεμβρίου 1947, η 3η Ολομέλεια αποφασίζει μυστικά τον ολοκληρωτικό πόλεμο και εγκρίνει το Σχέδιο «Λίμνες» που προβλέπει την αιφνιδιαστική κατάληψη της Θεσσαλονίκης και τη δημιουργία χωριστού Κράτους στη Μακεδονία και, ει δυνατόν, στη Θράκη.

Το 1948 και το 1949 οι κρίσιμες πολεμικές επιχειρήσεις διεξάγονται στον Γράμμο και στο Βίτσι, στη Μακεδονία και για τη Μακεδονία. Το αποτέλεσμα είναι γνωστό και δραματικό. Μεσολαβεί προ του τέλους το Παιδομάζωμα και στα Σκόπια εκπαιδεύονται κατά της Μακεδονίας νέοι Γενίτσαροι.

Τα Σκόπια αναγορεύουν επίσημα «εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα του Μακεδονικού Λαού» τον Εμφύλιο των Ελλήνων, συγκεντρώνουν εκεί όλους τους μαχητές του Δ.Σ.Ε. και τους συνταξιοδοτούν, γιατί πολέμησαν να «απελευθερώσουν την Αιγαιατική Μακεδονία», δηλαδή να ακρωτηριάσουν την Ελλάδα. Εκείνοι οι αυτονομιστές μαχητές κυκλοφορούν με κρατικά χρήματα το ανθελληνικό περιοδικό τους «Φωνή των Αιγαιατών». Παρ’ όλα αυτά, ωστόσο, οι ίδιοι οι βαφτισμένοι δήθεν «Μακεδόνες» μέχρι τα μέσα της δεκαετίας 1950 αυτοδηλώνονται με την ονομασία Σλαβομακεδόνες και φωτογραφίζονται ως Σλαβομακεδόνες.

Slavomacedonians photo

Ιδού αδιάψευστη φωτογραφία από Συνέδριό τους με επί κεφαλής τον ηγέτη του Κ.Κ.Ε Νίκο Ζαχαριάδη, όπου στο πανό αναγράφουν μόνοι τους το όνομά τους: «Σλαβομακεδόνες»…

Πηγή: Αιώνια Ελληνική Πίστη
Αρχική πηγή: Ανιχνευτές

Το φάσμα του κλεισίματος αντιμετωπίζει η Ε.Μ.Σ.

Ε.Μ.Σ.Ο νέος Φορολογικός Νόμος φορολογεί με συντελεστή 45% τα άνω των 100.000 ευρώ μισθώματα των φυσικών προσώπων. Αν τυχόν επιβληθεί ανάλογο νέος φόρος και στα κοινωφελή νομικά πρόσωπα, η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών θα αναγκασθεί ελλείψει πόρων να διακόψει το εθνωφελές έργο της το οποίο όφειλε αλλά αδυνατεί να επιτελέσει το Ελληνικό Κράτος. Ήδη την έπληξαν όσοι νέοι φόροι ισχύουν.Η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών από το 1939 είναι μη κερδοσκοπικό σωματείο κοινωφελούς σκοπού και ταυτόχρονα από το 2008 Μη Κυβερνητική Οργάνωση. Βάσει του καταστατικού της, αποκλειστικός σκοπός της είναι η υπεράσπιση και ανάδειξη της Μακεδονίας. Τον σκοπό της εκπληρώνουν οι εξής συνοπτικά δράσεις: ειδικές επιστημονικές μελέτες, 230 έως σήμερα, διαλέξεις, εκδηλώσεις σε όλη τη Μακεδονία και στον Απόδημο Μακεδονικό Ελληνισμό, ενέργειες και δίκτυα στα Βαλκάνια, συνεργασία και κοινές εκδόσεις με τα Κρατικά Αρχεία Βουλγαρίας, Γιουγκοσλαβίας, Αλβανίας, Τουρκίας, Γερμανίας και του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδος, συνεχής ενημέρωση της Κοινής Γνώμης και των Αρχών, μαθήματα στις Σχολές Επιτελών των Ενόπλων Δυνάμεων και της Ελληνικής Αστυνομίας, δωρεάν αποστολή όλων των εκδόσεών της σε όλες τις Βιβλιοθήκες της Μακεδονίας και της Αθήνας, εκθέσεις, χιλιάδες ενημερωτικά έντυπα διαρκώς ανανεούμενα κ.ά.

Πηγή: H Φωνή των γηγενών Μακεδόνων – entopios.gr