Archive

Posts Tagged ‘Μακεδονικοί τάφοι’

ΑΜΦΙΠΟΛΗ – Η παράσταση ίσως οδηγήσει στη λύση του μυστηρίου

Τροφή για νέα σενάρια σχετικά με την ταυτότητα του νεκρού του ταφικού μνημείου της Αμφίπολης έδωσε το ψηφιδωτό δάπεδο που αποκαλύφθηκε τις προηγούμενες ημέρες στο δεύτερο θάλαμο του τύμβου.

Πολλοί ήταν αυτοί που έσπευσαν να συμπεράνουν ότι στην παράσταση του ψηφιδωτού ο δαφνοστεφανωμένος γενειοφόρος άντρας έχει άμεση σχέση με το νεκρό εντός του ταφικού μνημείου. Η αλήθεια είναι πως αρκετοί αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι το ψηφιδωτό, που δεν συναντάται συχνά σε μακεδονικούς τάφους -είναι χαρακτηριστικό ότι έχει βρεθεί μόνον σε έναν μακεδονικό τάφο στην Αμφίπολη- μπορεί να οδηγήσει στη λύση του μυστηρίου που κρύβει το μνημείο.
Τίποτε όμως δεν μπορεί να αποδειχθεί, αν η παράσταση δεν αποκαλυφθεί στο σύνολό της, αφού η ανασκαφή είναι ακόμη σε εξέλιξη στο ανατολικό και δυτικό τμήμα του ψηφιδωτού.
Σύμφωνα με αρχαιολογικές εκτιμήσεις που έγιναν στη “Μ” πολλά θα εξαρτηθούν από όσα θα έρθουν στο φως, μόλις αφαιρεθεί το χώμα στα σημεία αυτά, αφού, αν υπάρχει μορφή πίσω από το δαφνοστεφανωμένο άντρα και μάλιστα γυναικεία, τότε αυτή θα σχετίζεται με την αρπαγή της Περσεφόνης, όπου ο Ερμής λειτουργεί ως προπομπός. Παρόμοια τοιχογραφία βρίσκεται στον τάφο της Περσεφόνης στις Αιγές και είναι ένα θέμα που απαντά συχνά σε ταφικές αναπαραστάσεις, οπότε δεν θα δοθούν πολλά περαιτέρω στοιχεία.
Αν όμως πίσω από τον άνδρα που οδηγεί το άρμα δεν υπάρχει άλλη μορφή, τότε ο Ερμής θα ταυτιστεί με ψυχοπομπό και ίσως η ανδρική μορφή να είναι το κλειδί, για να αποκαλυφθούν νέα στοιχεία. Προς επίρρωση αυτού αναφέρεται μάλιστα ότι μία τέτοια παράσταση εντοπίζεται στην αρχαία Μίεζα στον τάφο της Κρίσεως, όπου ο νεκρός που εικονίζεται εκεί είναι στρατιωτικός, ενώ ο Ερμής κρατά στο χέρι του παρόμοιο κηρύκειο με αυτό που έχει και στο ψηφιδωτό της Αμφίπολης. Σε αυτήν την περίπτωση πολλοί υποστηρίζουν ότι ο νεκρός πρέπει να ήταν ένας ώριμος επιφανής άνδρας, που κατείχε ξεχωριστή θέση στην πολιτική, κοινωνική και στρατιωτική ζωή της πόλης αλλά και ολόκληρης της περιοχής της Μακεδονίας.
Κύκλοι του υπουργείου Πολιτισμού εκτιμούν πάντως πως μέσα στο επόμενο διήμερο οι εργασίες θα προχωρήσουν τόσο, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα να αποκαλυφθούν περισσότερα στοιχεία γύρω από το ψηφιδωτό, οπότε και η ανασκαφική ομάδα θα μπορεί να εξαγάγει πιο ασφαλή συμπεράσματα.

Η ΕΙΔΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΕΘΝΗ ΜΜΕ
Το γύρο του κόσμου έκανε η είδηση της αποκάλυψης του ψηφιδωτού, με το διεθνή Τύπο να κάνει πολύ θετικά σχόλια. Εντυπωσιακό περιέγραψε το εύρημα το BBC παραθέτοντας απόψεις που έχουν διατυπωθεί για τον ένοικό του, όπως ότι ο τάφος ανήκει σε μέλος της οικογένειας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, σε μακεδόνα ευγενή ή ότι είναι κενοτάφιο.
Ο Guardian εξάλλου έδωσε την είδηση υποστηρίζοντας πως το ψηφιδωτό μπορεί να σηματοδοτεί βασιλικό τάφο, ενώ το Discovery φιλοξενεί την άποψη της αρχαιολόγου Ντόροθι Κιγκ, η οποία υποστηρίζει ότι ο γενειοφόρος άνδρας είναι ο Φίλιππος Β’.
Το εύρημα περιγράφεται με τις διαστάσεις του και την απεικόνιση του άρματος και του θεού Ερμή ως ψυχοπομπού και από το πρακτορείο Associated Press, που τονίζει πως ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου δεν βρέθηκε ποτέ, σαν να αφήνει μία υπόνοια για τη φύση του ταφικού μνημείου της Αμφίπολης. Την είδηση για το ψηφιδωτό δίνουν επίσης και άλλα ΜΜΕ, όπως το NBC, η Zeit, το Focus κ.ά.

ΤΟ ΨΗΦΙΔΩΤΟ
Υπενθυμίζεται ότι το ψηφιδωτό καλύπτει όλη την επιφάνεια του δευτέρου θαλάμου. Η παράσταση έχει εμβαδόν 4,5 μ. μήκος επί 3 μ. πλάτος. Την κεντρική παράσταση περιβάλλει διακοσμητικό πλαίσιο πλάτους 0,60 μ. Η κεντρική παράσταση απεικονίζει άρμα σε κίνηση, που σύρεται από δύο λευκά άλογα, το οποίο οδηγεί γενειοφόρος άνδρας με στεφάνι δάφνης στο κεφάλι. Μπροστά από το άρμα απεικονίζεται ο θεός Ερμής, ο οποίος φορά πέτασο, μανδύα, φτερωτά σανδάλια και κρατά κηρύκειο. Η σύνθεση έχει κατεύθυνση από ανατολικά προς τα δυτικά. Το ψηφιδωτό έχει υποστεί φθορά στο κέντρο, σε σχήμα κύκλου, διαμέτρου 0,80 μ. Ωστόσο πολλά μέρη από το φθαρμένο τμήμα έχουν βρεθεί στην αμμώδη επίχωση. Τις επόμενες ημέρες θα γίνει προσπάθεια συγκόλλησης και αποκατάστασής του, προκειμένου να συντεθεί στο μέτρο του δυνατού η συνολική εικόνα της παράστασης.
Κ.ΤΣ.

Πηγή: makthes.gr

ΑΜΦΙΠΟΛΗ – Με τα φώτα στραμμένα στο ψηφιδωτό

Το αργότερο μέχρι αύριο θα έχει ολοκληρωθεί ο καθαρισμός του ψηφιδωτού δαπέδου του δεύτερου θαλάμου στο ταφικό μνημείο της Αμφίπολης, όπως διαβεβαίωναν χθες κύκλοι του υπουργείου Πολιτισμού.

Έτσι, θα φανεί αν στην αναπαράστασή του υπάρχει τρίτο πρόσωπο ή κάποια άλλου είδους διακόσμηση. Εξάλλου, η γενική γραμματέας του ΥΠΠΟΑ Λίνα Μενδώνη σε χθεσινές δηλώσεις της τόνισε ότι το ψηφιδωτό δεν έχει αποκαλυφθεί ανατολικά και δυτικά, γιατί στα σημεία αυτά πατούν τα υποστυλώματα. Πρόσθεσε δε για ακόμη μια φορά πως δεν είναι σαφές αν ο επόμενος θάλαμος είναι ο τελευταίος, ενώ τόνισε πως το μνημείο είναι εξέχον και μοναδικό. “Είναι ταφικό μνημείο κι έχουν βρεθεί τα χαρακτηριστικά που προδίδουν αυτόν τον χαρακτήρα. Νομίζω ότι το ψηφιδωτό ενισχύει απολύτως τη χρονολόγηση ότι το μνημείο είναι του τελευταίου τετάρτου του 4ου π.Χ. αιώνα”, υποστήριξε.
Σύμφωνα με την ίδια, το μνημείο θα συζητηθεί για πάρα πολλά χρόνια και θα απασχολήσει πολύ μεγάλο μέρος της επιστημονικής κοινότητας, ενώ για τους αρχαιολόγους που κάνουν εκτιμήσεις από μακριά είπε ότι “πρέπει να μένουμε στα δεδομένα, όλα όσα λέγονται είναι υποθέσεις”.
Για το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η ανασκαφή στον τρίτο θάλαμο, που είναι πολύ κρίσιμος αφού μπορεί και να οδηγήσει στον τελευταίο χώρο κι έτσι ίσως στη λύση του μυστηρίου που κρύβει ο τύμβος, η ανασκαφική ομάδα δεν δίνει προς το παρόν περισσότερα στοιχεία.
Πάντως, επίσημη ενημέρωση για τα αποτελέσματα της μέχρι τώρα ανασκαφής θα υπάρξει μέσα στις επόμενες ημέρες, με πιθανότερη ημέρα την Πέμπτη.
Υπενθυμίζεται ότι το ψηφιδωτό καλύπτει όλη την επιφάνεια του δευτέρου θαλάμου, ενώ η παράστασή του έχει εμβαδόν 4,5 μ. μήκος επί 3 μ. πλάτος. Το ψηφιδωτό έχει υποστεί φθορά στο κέντρο, σε σχήμα κύκλου, διαμέτρου 0,80 μ. Ωστόσο, πολλά μέρη από το φθαρμένο τμήμα έχουν βρεθεί στην αμμώδη επίχωση και αναμένεται τώρα να ανασυντεθούν.

Πηγή: makthes.gr

Ο τάφος του Φιλίππου του Αρριδαίου και της Ευρυδίκης βρέθηκε στις Αιγές

Χρονολογείται στο τέλος του 4ου π.Χ. αιώνα
Τάφος του φιλίππου Γ' του Αρριδαίου

Τον τάφο του Φιλίππου Γ´Αρριδαίου της Μακεδονίας και της συζύγου του Ευρυδίκης, που ο Κάσσανδρος είχε ανακομίσει τα οστά τους στις Αιγές ταυτίζει με αρκετή βεβαιότητα η αρχαιολόγος κυρία Αγγελική Κοτταρίδη με ένα από τα μνημεία της ταφικής βασιλικής συστάδας των Τημενιδών, που έχει εντοπισθεί στο νεκροταφείο της αρχαίας πόλης. Ο τάφος, που χρονολογείται στο τέλος του 4ου π.Χ. αιώνα «τεκμηριώνει την χαρακτηριστική για τις βασιλικές συστάδες διαχρονική χρήση, που εδώ πλησιάζει τους τρεις αιώνες, κάτι που ακολουθεί προφανώς την εξέλιξη της δυναστείας των Τημενιδών», όπως ανέφερε χθες το βράδυ η αρχαιολόγος στο Αρχαιολογικό Συνέδριο για τις έρευνες στη Μακεδονία που πραγματοποιείται από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο.

Με ιδιαίτερα μεγάλο προθάλαμο (πλάτος 3,85 μέτρα και μήκος 3,55) και θάλαμο 3,85 Χ 4,30 μέτρα, παρουσιάζει μία ιδιομορφία παρόμοια εκείνης του τάφου του Φιλίππου Β´ που προκύπτει από την ανάγκη να τοποθετηθεί στον προθάλαμό του μια δεύτερη κλίνη για τη νεκρή, που βρισκόταν θαμμένη εκεί. «Φαίνεται πως φιλοξενούσε δύο ταφές, μία στον θάλαμο, του άνδρα στον οποίο ανήκε το σιδερένιο κράνος που βρέθηκε εκεί και μία στον προθάλαμο», θεωρεί λοιπόν η κυρία Κοτταρίδη. Να σημειωθεί ότι ο συγκεκριμένος τάφος που ερευνήθηκε το 1987 από την καθηγήτρια Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ κυρία Στέλλα Δρούγου βρέθηκε κατεστραμένιος αν και διέσωζε την ιωνική του πρόσοψη.

Πέραν αυτού τρεις ακόμη τάφοι και τα κατάλοιπα δύο υπέργειων μνημείων εντοπίσθηκαν εδώ και ένα χρόνο, καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη το έργο της ανάπλασης και ανάδειξης του νεκροταφείου των τύμβων και της βασιλικής συστάδας των Τημενιδών, που χρηματοδοτείται με 1.860.000 Ε από το ΕΣΠΑ. Τα έφεραν στο φως οι ανασκαφικοί καθαρισμοί και οι δοκιμαστικές τομές που έγιναν για την κατασκευή του στεγάστρου.

Συγκεκριμένα:
Τρία εντυπωσιακά μνημεία βρέθηκαν εν σειρά ανάμεσα στους μακεδονικούς τάφους και στην ομάδα των παλαιότερα ανασκαμμένων τάφων της συστάδας. Πρόκειται για ένα μεγάλο λιθόκτιστο κιβωτιόσχημο τάφο που σώζεται σχεδόν σε όλο του το ύψος, με λευκά κονιάματα στους τοίχους, λιτά διακοσμημένος με μπλε και κόκκινες ζωγραφιστές ταινίες και με το χαρακτηριστικό λίθινο βάθρο, που ορίζει τη θέση της νεκρικής κλίνης και της τεφροδόχου τοποθετημένο στη νότια πλευρά. Ο τάφος αυτός αποκαλύφθηκε στη μέση της σειράς, ενώ βόρεια και νότια από αυτόν υπάρχουν δύο άλλοι μνημειακοί τάφοι ενός αρχιτεκτονικού τύπου που ήταν άγνωστος ως τώρα.

Ο νότιος, η ανασκαφή του οποίου δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, είναι καταστραμμένος σε σημαντικό βαθμό, όμως ο βόρειος σώζεται σε πολύ καλύτερη κατάσταση και όπως λέει η αρχαιολόγος αποτελεί τον άμεσο πρόγονο των λεγόμενων «μακεδονικών» τάφων. Ο συγκεκριμένος, το εσωτερικό ύψος του οποίου οπωσδήποτε ξεπερνούσε τα 4,50 μέτρα έχει τη μορφή μιας ευρύχωρης υπόστυλης ορθογώνιας αίθουσας με διαστάσεις περίπου 7Χ5 μέτρα. Δύο αράβδωτοι ιωνικοί κίονες με αρκετά ψηλές τετράγωνες βάσεις υποβάσταζαν την προφανώς λίθινη οροφή της αίθουσας ενώ ημικίονες προσέδιδαν κομψότητα και μεγαλοπρέπεια στον χώρο. Στις γωνίες αντί παραστάδες υπάρχουν τεταρτοκίονες με ελικωτά κιονόκρανα. Ενα από τα κιονόκρανα μάλιστα βρέθηκε καλυμμένο με λευκό κονίαμα και με διακόσμηση σε γάλαζιο και κόκκινο χρώμα.

«Ολοι οι τάφοι βρέθηκαν βίαια λεηλατημένοι, γεγονός που πιθανότατα συνδέεται με την καταστροφή της βασιλικής νεκρόπολης των Αιγών το 276 π.Χ. από τους γαλάτες μισθοφόρους του Πύρρου ενώ ένα χρυσό βελανίδι που βρέθηκε στον κιβωτιόσχημο τάφο μαρτυρά την παρουσία χρυσού στεφανιού βελανιδιάς, γεγονός που σημαίνει ότι ο κάτοχος του ήταν άντρας», λέει η κυρία Κοτταρίδη. Στην ίδια κατεύθυνση οδηγούν και τα ίχνη από έναν χάλκινο φολιδωτό θώρακα που βρέθηκαν στον υπόστυλο τάφο, ενώ δεν λείπουν και τα χρυσά δισκάρια με το χαρακτηριστικό αστέρι που βρέθηκαν παρά τη σύληση και στους τρεις τάφους.

Από τις ανασκαφές εξάλλου εντοπίσθηκαν τα πενιχρά κατάλοιπα ενός μνημειακού οικοδομήματος που από ένα νόμισμα του Περδίκκα Β’ χρονολογείται στα 454-413 π.Χ. ενώ με υπέργειο σήμα-μνημείο σχετίζονται και τα εξαιρετικής ποιότητας θραύσματα ενός πολύπλοκου μεγάλου και ολόγλυφου φυτικού κοσμήματος με ελικωτά βλαστάρια μπουμπούκια και φύλλα άκανθας που μοιάζει με το κεντρικό ακρωτήριο του Παρθενώνα.

Πηγή: history-of-Macedonia από το Βήμα

Οι Μακεδονικοί τάφοι – Μέρος Ε’ (τελευταίο) – Τοπογραφία των μακεδονικών τάφων

τοπογραφία-Μακεδονικών-τάφων
Χάρτης της Ελλάδας όπου σημειώνονται οι θέσεις των μακεδονικών τάφων.

Οι μακεδονικοί τάφοι που έχουν αποκαλυφθεί ως τώρα είναι 70 συνολικά. Από αυτούς οι 62 βρίσκονται στην περιοχή της Αρχαίας Μακεδονίας, 6 στη νότια Ελλάδα και 2 στη Μικρά Ασία.

Η γεωγραφική κατανομή δικαιολογεί το χαρακτηρισμό τους ως “μακεδονικών”, και βεβαιώνει ότι ανταποκρίνεται σε κοινωνικές δομές και ταφικά έθιμα των Μακεδόνων. Το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών των τάφων το συναντούμε στο χώρο της “Κάτω Μακεδονίας” (κατά την αρχαία ορολογία), δηλαδή της σημερινής κεντρικής Μακεδονίας.

Αξιοσημείωτο είναι ότι σε δύο κυρίως θέσεις έχουν αποκαλυφθεί ως τώρα οι περισσότεροι και πιο επιβλητικοί “μακεδονικοί” τάφοι: στη Βεργίνα 11 και στα Λευκάδια 7. Ακόμη είναι αξιοσημείωτο ότι στην περιοχή της Πέλλας έχει επισημανθεί μόνο ένας μακεδονικός τάφος ως τώρα. Βρίσκεται μάλιστα σε απόσταση 7 χλμ. από την πόλη.

Πηγή: ΙΜΜΑ – Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα

Οι Μακεδονιοί τάφοι – Μέρος Δ’ – Ταφικά έθιμα και κτερίσματα των μακεδονικών τάφων

τάφος-του-Φιλίππου-(γωρυτός)
Χρυσός γωρυτός (είδος φαρέτρας) με ανάγλυφη παράσταση κατάληψης πόλης, από τον τάφο του Φιλίππου, β’ μισό 4ου αι. π.Χ, Θεσσαλονίκη, Αρχαιολογικό Μουσείο.

Στη Μακεδονία, όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα, ο τρόπος ταφής ήταν θέμα προσωπικής επιλογής και οικονομικών δυνατοτήτων. Ο ενταφιασμός χρησιμοποιούνταν παράλληλα με τη δαπανηρότερη καύση του σώματος.

Η αρχαϊκή μορφή της μακεδονικής κοινωνίας και πολιτείας εξηγεί το μεγάλο μέγεθος των τάφων και τον εξαιρετικό πλούτο των κτερισμάτων τους, που τους διαφοροποιεί από τους σύγχρονούς τους των υπόλοιπων ελληνικών περιοχών.

Ειδικά κατασκευασμένες σαρκοφάγοι και πολύτιμα τεφροδόχα δοχεία δέχονταν τα σώματα και τα καμένα οστά των νεκρών αντίστοιχα. Μέσα στον τάφο τοποθετούσαν αντικείμενα που χρησιμοποιούσε στη ζωή του ο νεκρός: όπλα και συμποσιακά σκεύη για τους άντρες και κοσμήματα για τις γυναίκες. Ειδώλια και λατρευτικά σκεύη ήταν οι προσφορές των οικείων για τη μεταθανάτια ζωή.

Σε περίπτωση καύσης τα υπολείμματα των προσφορών τοποθετούνταν μετά τον ενταφιασμό πάνω από τον τάφο. Ίχνη από τις ενδεχόμενες τελετές που ακολουθούσαν ή επαναλαμβάνονταν σε τακτά διαστήματα προς τιμήν των νεκρών δεν έχουν σωθεί, παρά σε ελάχιστες περιπτώσεις όπως στους βασιλικούς τάφους της Βεργίνας.

Πηγή: ΙΜΜΑ – Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα

Οι Μακεδονικοί τάφοι – Μέρος Γ’ – Η διακόσμηση των μακεδονικών τάφων

τάφος-του-Φιλίππου
Η λίθινη σαρκοφάγος, που περιείχε χρυσή λάρνακα, από τον τάφο του Φιλίππου, γ’ τέταρτο 4ου αι. π.Χ., Θεσσαλονίκη, Αρχαιολογικό Μουσείο.

Οι μακεδονικοί τάφοι, ως τελευταία κατοικία του νεκρού, έφεραν πλούσια διακόσμηση. Κοσμοφόροι με φυτικά μοτίβα, ζωφόροι με σκηνές κυνηγιού, μετόπες και μετακιόνια με πολεμιστές και κριτές του Κάτω Κόσμου, κοσμούσαν τις ιωνικές ή δωρικές προσόψεις των τάφων.

Πολλές φορές υπήρχε γραπτός διάκοσμος και στους εσωτερικούς τοίχους: αρματοδρομίες, σκηνές μάχης, έντονα κινημένες μορφές καθώς και φυτικά μοτίβα και άψυχα αντικείμενα.

Ακόμη, στο θάλαμο, όπως και στον προθάλαμο, τοποθετούσαν λίθινες κλίνες σε απομίμηση συμποσιακών, κατάκοσμους θρόνους, μαρμάρινες σαρκοφάγους με τις λάρνακες των οστών των νεκρών.

Σε άλλες περιπτώσεις στους τοίχους διαμορφώνονταν κτιστές τράπεζες, θρόνοι και βάθρα, ενώ στους οικογενειακούς τάφους υπήρχαν ειδικές κόγχες-θήκες για την εναπόθεση της τέφρας των νεκρών.

Πηγή: ΙΜΜΑ – Ιδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα

Οι Μακεδονικοί τάφοι – Μέρος Β’ – Καταγωγή και μορφολογική εξέλιξη των μακεδονικών τάφων

τάφος-της-Κατερίνης
Άποψη των ερειπίων του κιβωτιόσχημου τάφου της Κατερίνης, γύρω στα μέσα του 4ου αι. π.Χ.,
Τάφος της Κατερίνης.

Έντονες διαφωνίες μεταξύ των επιστημόνων έχει προκαλέσει η συζήτηση σχετικά με την καταγωγή της καμάρας των μακεδονικών τάφων. Η άποψη που απέδιδε το στοιχείο αυτό σε ξένα πρότυπα αντικρούεται από τα δεδομένα της έρευνας. Φαίνεται ότι οι μακεδονικοί τάφοι αποτελούν το προϊόν μιας μακράς εξελικτικής πορείας που είχε ως αφετηρία της τους παραδοσιακούς κιβωτιόσχημους τάφους.

Οι θαλαμοειδείς κιβωτιόσχημοι τάφοι της Αιανής και της Βεργίνας του 5ου αι. π.Χ. είναι τα πρώτα δείγματα ταφικών κτισμάτων που εξαιτίας του μεγαλύτερου από το κανονικό μεγέθους τους δημιουργούν προβλήματα ως προς τη στέγασή τους. Ακολουθεί ο τάφος της Κατερίνης που χρονολογείται πριν από τα μέσα του 4ου αι.και συνδυάζει την κάτοψη ενός διθάλαμου μακεδονικού τάφου μετην οριζόντια οροφή ενός κιβωτιόσχημου.

Ο “τάφος της Περσεφόνης” των μέσων του 4ου αι. είναι ένας υπερμεγέθης κιβωτιόσχημος τάφος με οριζόντια στέγη από πωρολίθους που στηρίζονταν σε σανίδες. Αυτοί οι μεγάλοι κιβωτιόσχημοι τάφοι του 5ου και του 4ου αι. φανερώνουν τη διάθεση της ηγετικής τάξης των Μακεδόνων για κατασκευή μνημειακών ταφικών κτισμάτων.

Μετά από διάφορους πειραματισμούς που αποσκοπούσαν στην ανεύρεση ασφαλέστερων τρόπων στέγασης αυτών των μεγάλων χώρων, οι τεχνίτες κατέληξαν στη λύση της καμαρωτής οροφής. Ο αρχαιότερος μακεδονικός τάφος, ο τάφος της Ευρυδίκης, που χρονολογείται γύρω στο 340 π.Χ., στεγάζεται με καμάρα. Όμως όλος ο τάφος είναι εγκιβωτισμένος μέσα σε μία παραλληλεπίπεδη κατασκευή, καθώς οι τεχνίτες δεν ήταν μάλλον αρκετά βέβαιοι για την ανθεκτικότητα της καμάρας.

Ένα άλλο στάδιο στην εξέλιξη των μακεδονικών τάφων αντιπροσωπεύει ο τάφος της Βεργίνας με την πρόστυλη τετράστυλη πρόσοψη. Πρόκειται για το μοναδικό μακεδονικό τάφο με ελεύθερη κιονοστοιχία. Πλήρως αναπτυγμένος ο τύπος του μακεδονικού τάφου παρουσιάζεται στον τάφο του Φιλίππου.

Πηγή: ΙΜΜΑ – Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα

Οι Μακεδονικοί τάφοι – Μέρος Α’ – Ορισμός των μακεδονικών τάφων

τάφος-του-πρίγκηπα

Η πρόσοψη του τάφου με τη χαμένη σήμερα ζωφόρο και τις διακοσμητικές ασπίδες, 310-300 π.Χ.,
Βεργίνα, ‘Tάφος του Πρίγκιπα’.

Ο Πλάτωνας, στους “Νόμους” του, δίνει τον παλαιότερο και ίσως ακριβέστερο ορισμό του λεγόμενου μακεδονικού τάφου περιγράφοντας τον τάφο των “ευθύνων”, δηλαδή των θείων αρχόντων των αρχόντων: “Ο τάφος τους θα οικοδομηθεί σε σχήμα υπόγειας προμήκους καμάρας από πωρόλιθους όσο το δυνατό ανθεκτικούς και θα έχει κλίνες παράλληλες τη μία στην άλλη. Εκεί θα εναποθέσουν το νεκρό, θα καταχώσουν τον τάφο σε κυκλικό τύμβο και γύρω του θα φυτέψουν άλσος εκτός από μία πλευρά ώστε να μπορεί να επεκτείνεται με την προσθήκη νέων ταφών.”

Οι νεότερες έρευνες επιβεβαιώνουν την πλατωνική περιγραφή. Οι μακεδονικοί τάφοι, που σχηματίζουν μία ιδιαίτερη κατηγορία υπόγειων θαλαμοειδών οικοδομημάτων, συναντώνται κυρίως στη Μακεδονία. Κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η καμαρωτή οροφή. Αποτελούνται από έναν ευρύχωρο νεκρικό θάλαμο τετράγωνο ή ορθογώνιο στην κάτοψη. Πολλές φορές έχουν και προθάλαμο που επικοινωνεί με τον κυρίως νεκρικό χώρο με θυραίο άνοιγμα.

Η είσοδος βρίσκεται στην πρόσοψη και πλαισιώνεται συχνά από παραστάδες και υπέρθυρο. Όταν υπάρχουν θυρόφυλλα, είναι ξύλινα ή μαρμάρινα σε απομίμηση ξύλινων. Η πρόσοψη είναι συνήθως απλή, στους μεγαλύτερους όμως τάφους παρουσιάζει αρχιτεκτονική διαμόρφωση. Σχεδόν πάντα κυκλικός τύμβος καλύπτει τους μακεδονικούς τάφους, ενώ κτιστός δρόμος οδηγεί σε ορισμένους από αυτούς.

Οι μακεδονικοί τάφοι κατασκευάζονταν συνήθως από πωρόλιθους. Οι επιφάνειες των τοίχων καλύπτονται με κονίαμα που σε ορισμένες περιπτώσεις φέρει και ζωγραφιστή διακόσμηση. Οι πρώτοι μακεδονικοί τάφοι κατασκευάστηκαν λίγο μετά τα μέσα του 4ου αι. π.Χ. και οι τελευταίοι χρονολογούνται στα μέσα του 2ου αι. π.Χ.

Πηγή: ΙΜΜΑ – Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΙ ΤΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΜΦΙΠΟΛΗ

Από τους μακεδονικούς τάφους , που έχουν βρεθεί στην ευρύτερη περιοχή της Αμφίπολης, δύο είναι οι σημαντικότεροι. Βρίσκονται ανατολικά του δρόμου Θεσ/νίκης – Δράμας και χρονολογούνται στον 3° αιώνα π.Χ. Ο πρώτος έχει δρόμο, προθάλαμο με μια νεκρική κλίνη και θάλαμο με δύο νεκρικές κλίνες σε σχήμα Γ. Στις κλίνες του θαλάμου υπάρχει ζωγραφική διακόσμηση με Διονυσιακά θέματα. Το μήκος του ξεπερνά τα 11 μέτρα και είναι ο μεγαλύτερος γνωστός τάφος “Μακεδονικού τύπου” της Αμφίπολης. Αποκαλύφθηκε με τις ανασκαφές νότια του Ελληνιστικού νεκροταφείου, σε ύψωμα που δεσπόζει απέναντι από την ανατολική πλευρά της πόλης.

Ο δεύτερος τάφος έχει δρόμο και έχει μόνο έναν θάλαμο με δύο νεκρικές κλίνες σε σχήμα Γ. Πάνω στους ατομικούς και οικογενειακούς τάφους στήνονταν διαφόρων μορφών μνημεία, Ναΐσκοι, βωμοί, αγάλματα θεών, αλλά και των ιδίων των αφηρωϊσμένων με το θάνατο τους νεκρών, ζώα συμβολικά για τη δύναμη και το μεγαλείο τους, όπως π.χ. λιοντάρια, αλλά και μορφές μυθικές. Από το νεκροταφείο της Αμφίπολης προέρχεται μια πλούσια σειρά επιτύμβιων στηλών, των οποίων η διακόσμηση αναφέρεται στη ζωή των νεκρών και στις σχέσεις τους με τους επιζώντες συγγενείς. Οι λευκές λήκυθοι είναι μια ιδιαίτερη κατηγορία κτερισμάτων στους τάφους της κλασσικής εποχής. Μακεδονικός τάφος - ΚάτοψηΟι νεκροπόλεις εκτείνονται έξω από το Περίβολο των τειχών της αρχαίας Αμφίπολης. Τα ταφικά μνημεία, υπόγεια ή υπέργεια, εμφανίζουν ποικίλες μορφές και τύπους. Οι μνημειακοί τάφοι μακεδονικού τύπου, καλυμμένοι με τεχνητό τύμβο, ανήκουν σε οικογένειες με διακεκριμένη πολιτική ή οικονομική δύναμη. Πάνω σε τάφους σημαντικών πολιτών στήνονται μερικές φορές σημαντικά επιτύμβια μνημεία.Από τους μακεδονικούς τάφους , που έχουν βρεθεί στην ευρύτερη περιοχή της Αμφίπολης, δύο είναι οι σημαντικότεροι. Βρίσκονται ανατολικά του δρόμου Θεσ/νίκης – Δράμας και χρονολογούνται στον 3° αιώνα π.Χ.

Πηγή: H Φωνή των γηγενών Μακεδόνων – entopios.gr

«Οι δίδυμοι Μακεδονικοί τάφοι» στην Βέροια

Μιλώντας με τον Ιωάννη Γραικό, Αρχαιολόγο της ΙΖ΄ ΕΠΚΑ, πληροφορηθήκαμε πως οι, στεγασμένοι και περιφραγμένοι πλέον, «δίδυμοι μακεδονικοί τάφοι», βρέθηκαν το 1973 κατά την εκτέλεση εργασιών στο τότε «κτήμα Καραντουμάνη», στην σημερινή περιοχή κάτω από το μπάσκετ της Εληάς.Πρόκειται για τάφους που χρησιμοποιήθηκαν από τον 4ο μέχρι και τον 2ο π.Χ. αιώνα και ανήκαν σε ένα ταφικό σύνολο, όπως αναφέρουν οι εκτιμήσεις, εκτός των τειχών της Βέροιας.

Οι τάφοι που είναι ορατοί σήμερα, είναι λαξευμένοι σε πέτρα και παρουσιάζουν ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά στοιχεία, αν και ήταν τάφοι για «κοινούς θνητούς». Αν και ως αρχαιολογικό εύρημα δεν μπορεί να συγκριθεί σε καμία περίπτωση με τους βασιλικούς τάφους της Βεργίνας, για τη Βέροια αποτελεί ένα από τα ελάχιστα αρχαιολογικά μνημεία των ελληνιστικών χρόνων, σε αντιδιαστολή με τα πολλά βυζαντινά μνημεία που υπάρχουν στην πόλη.

Θα ανοίξει «διάλογος» των Μνημείων με τον σύγχρονο κόσμο

Όπως μας επισήμανε ο αρχαιολόγος Ιωάννης Γραικός, στα άμεσα σχέδια της ΙΖ΄ ΕΠΚΑ, της προϊσταμένης της Αγγελικής Κοτταρίδη και του ίδιου, είναι η εξωστρέφεια του αρχαιολογικού μουσείου της Βέροιας προς την κοινωνία.

Απόρροια αυτού, θα είναι και η προσπάθεια «επικοινωνίας» των λίγων μνημείων της ελληνιστικής περιόδου (4ος – 2ος π.Χ. αιώνας) με τους πολίτες του σήμερα.

Στα πλαίσια αυτού του αναγκαίου εγχειρήματος, θα τοποθετηθούν πινακίδες σήμανσης προς τα μνημεία της πόλης (τους «δίδυμους τάφους», τα αρχαία τείχη κλπ), καθώς και πινακίδες που θα αναφέρονται στην ιστορία τους.

Επίσης, προγραμματίζονται δράσεις του αρχαιολογικού μουσείου με τα σχολεία της Πρωτοβάμθμιας και της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, ενώ ανάλογες κινήσεις θα γίνουν και σε ευρύτερη κλίμακα.

Σκοπός όλων των παραπάνω, όπως προέκυψε από την επικοινωνία μας με τον κ. Γραικό, είναι να ανοίξει «διάλογος» του χθες με το σήμερα, να λάβουμε μηνύματα και ερεθίσματα από τους κατοίκους της αρχαίας Βέροιας και να κάνουμε αναγωγές του παρελθόντος στο παρόν και στο μέλλον.

Οι χρυσές σελίδες του παρελθόντος μπορούν να στείλουν αισιόδοξα μηνύματα;
Χωρίς καμία διάθεση αρχαιολαγνείας ή συμπλεγματικής κομπορρημοσύνης, θα πρέπει να είναι κοινά αποδεκτό πως τα διασωθέντα μνημεία της περιοχής, οι αναφορές στην αρχαία γραμματεία, οι επιγραφές ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου κ.α., αποδεικνύουν πως η Βέροια υπήρξε λαμπρότατη πόλη, εφάμιλλη (και πολλές φορές ανώτερη) της Θεσσαλονίκης, λόγω της στρατηγικής της θέσης, της κουλτούρας που είχαν αναπτύξει οι κάτοικοί της και – γιατί όχι – λόγω συγκυριών και… θεϊκής εύνοιας.

Μία από τις αρχαιότερες πόλεις που η ίδρυσή της χάνεται στα μυθικά χρόνια, μια πόλη που την αναφέρει ο μεγάλος ιστορικός της αρχαιότητας Θουκυδίδης, μια πόλη από την οποία – κατά πάσα πιθανότητα – καταγόταν η δυναστεία των Αντιγονιδών, μια πόλη που στα Ρωμαϊκά χρόνια γνώρισε μεγάλη ακμή, που ορίσθηκε η πρωτεύουσα του «Κοινού των Μακεδόνων», πόλη που την επισκέφθηκε ο Απόστολος Παύλος (το 50 – 51 μ.Χ.), ο οποίος συνήθιζε να κηρύττει μόνο σε μεγάλα αστικά κέντρα (Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Κόρινθος κλπ), η «Σεμνότατη μητρόπολις της Μακεδονίας και δις νεωκόρος Βέροια» και η «πόλη της Μακεδονίας μεγάλη και πολυάνθρωπος» (όπως χαρακτηρίζεται), μια πόλη που πιθανότατα είχε λαμπρά οικοδομήματα για κατοικίες των αρχόντων και αίθουσες συνεδριάσεων του κοινού, ναούς μεγαλοπρεπείς θεών και αυτοκρατόρων, στάδιο, θέατρο και άλλα πολλά…

Αυτή η αρχαία πόλη, που γνώρισε μεγάλες στιγμές δόξας στην ιστορία της, σίγουρα έχει πολλά να μας διδάξει… Ιστορικά, πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά, πνευματικά, φιλοσοφικά, η αρχαία Βέροια «κρύβει» πολλά μηνύματα (π.χ. πως αξιοποίησε την στρατηγική της θέση και έφτασε σε ανάπτυξη, σε αντίθεση με την σημερινή Βέροια και κατ΄ επέκταση Ημαθία, που αποτελεί κομβικό σημείο μεταξύ βορρά και νότου, δύσης και ανατολής και παρά ταύτα, παρακμάζει διαρκώς…)

Με την βοήθεια των ειδικών επιστημόνων, τα μηνύματα αυτά θα γίνει προσπάθεια να αποκρυπτογραφηθούν και να τεθούν στη διάθεση της σύγχρονης Βέροιας, αλλά και της σύγχρονης Ελλάδας. Βέβαια, το κατά πόσο είναι σε θέση ο σύγχρονος Έλληνας να τα δεχθεί ή κατανοήσει, είναι άλλο θέμα. Ωστόσο, το πρώτο βήμα θα έχει γίνει και ίσως κάποτε το «θαμμένο» λαμπρό παρελθόν να γίνει «παρόν».

Άρθρο του Νίκου Βουδούρη στην εφημερίδα “Λαός”

Πηγή: H Φωνή των γηγενών Μακεδόνων – entopios.gr