Archive

Posts Tagged ‘DNA’

Επιστολή του καθηγητή Γενετικής κ. Κωσ. Τριανταφυλλίδη στην Καθημερινή: “Το DNA το αποδεικνύει – Δεν είμαστε Σλάβοι”

Ο Φαλμεράγιερ και το DΝΑ μας

Κύριε διευθυντά
Ως μόνιμος αναγνώστης της έγκριτης «Καθημερινής» παραξενεύτηκα που σε άρθρο (Σ. Κασιμάτης, 2/11/2016) με τίτλο: «Αριστερά του μίσους, δεξιά της αμνησίας» αναφέρονται και τα ακόλουθα: «Τι να την κάνεις τη γνώση, αν σου αρκεί ένα αίσθημα φυλετικής ανωτερότητας; Οι πολιτικοί της Δεξιάς δεν διάβασαν ποτέ, λ.χ. τον Φαλμεράγιερ. Αρκέστηκαν στη δαιμονοποίησή του από τον ελληνικό 19ο αιώνα – εν μέρει φυσιολογική, για τα δεδομένα μιας χώρας πλήρως συγκεντρωμένης τότε στη διαδικασία της κατασκευής έθνους. Αν τον διάβαζαν, θα διαπίστωναν ότι ο Φαλμεράγιερ κατεδαφίζει μεν το επιχείρημα της συνέχειας του αίματος, αλλά υποστηρίζει το επιχείρημα της γλωσσικής συνέχειας, το οποίο και είναι το αποδεκτό σήμερα».

Παρόμοια, σε νέο άρθρο (17/11/2016) ο ίδιος δημοσιογράφος ερμηνεύει τη δήλωση του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας στον πρόεδρο Ομπάμα «είμαστε απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων» με μηχανισμούς κληρονομικότητας που δεν ισχύουν στη Γενετική του Ανθρώπου.

Αρχικά, ας θυμηθούμε τι υποστήριξε ο Φαλμεράγιερ. Στο έργο του «Ιστορία της Χερσονήσου της Πελοποννήσου κατά τους Μεσαιωνικούς χρόνους» διατύπωσε την άποψη πως: «Οι Ελληνες της εποχής του δεν κατάγονται από τους αρχαίους Ελληνες, αλλά προέρχονται από Σλάβους που εισέβαλαν ή μετανάστευσαν σε διαδοχικά κύματα στην Ελλάδα μετά την επίθεσή τους κατά της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας». Εξιστορεί «Ούτε μια σταγόνα αίματος, γνησίου Ελληνικού αίματος, δεν τρέχει στις φλέβες των χριστιανών κατοίκων της σημερινής Ελλάδας». Υποστήριξε δε ότι οι σημερινοί Νεοέλληνες είναι απόγονοι Σλάβων.

Ως γενετιστής γνωρίζω ότι η εθνοτική ιθαγένεια είναι θέμα πολιτισμού, παιδείας, θρησκείας, γλώσσας και συνειδήσεως και δεν εντοπίζεται στο DNA ή στο αίμα. Παρ’ όλα αυτά, η θεωρία του Φαλμεράγιερ έχει βιολογικό υπόβαθρο και ως εκ τούτου η φυσική συνέχεια των κατοίκων της Ελλάδας θα πρέπει να εξεταστεί με βάση και γενετικά στοιχεία. Θα αναφερθώ ενδεικτικά σε αποτελέσματα λίγων γενετικών ερευνών.

Α) Σύμφωνα με τους διαπρεπείς συγγραφείς του κλασικού βιβλίου Γενετικής του Ανθρώπου «The History and Geography of Human Genes» ο γενετικός χάρτης της Ευρασίας ιχνηλατεί τη «γενετική κληρονομιά» των αρχαίων Ελλήνων στους σημερινούς κατοίκους της χώρας μας, αλλά και ανάμεσα στους κατοίκους γειτονικών ευρασιατικών πληθυσμών, σε περιοχές που είχαν αποικιστεί κατά την αρχαιότητα από Ελληνες. Η εξάπλωση αυτή περιλαμβάνει περιοχές που αρχίζουν από τα Δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας, εκτείνονται στη Ν. Ιταλία και Σικελία, και καλύπτουν μέρος και των πληθυσμών της Κεντρικής Βαλκανικής. Με βάση αυτά τα γενετικά στοιχεία, κάποιος θα μπορούσε να υποστηρίξει, σε αντίθεση με τις απόψεις του Φαλμεράγιερ, ότι μέρος της γενετικής σύστασης (αίματος) των γειτονικών νοτιοσλαβικών πληθυσμών οφείλεται στη διείσδυση ελληνικών πληθυσμιακών ομάδων σε αυτές τις γεωγραφικές περιοχές. Β) Η παραπάνω επίδραση έχει εξεταστεί σε βάθος στην περίπτωση της Magna Graecia. Ακόμη και σήμερα, το γενετικό πρότυπο της Ιταλίας και τις Σικελίας αντιγράφει σχεδόν πιστά τον ελληνικό εποικισμό κατά την προ-Ρωμαϊκή εποχή. Με απλά λόγια, η γενετική ομοιότητα μεταξύ των κατοίκων των δύο περιοχών, που επιμένει χρονικά (2.500 χρόνια) παρά τις διαφορές στην ιστορική πορεία τους (απουσία εισβολών Σλάβων και τουρκική κυριαρχία) μετά την κατάλυση των βυζαντινών κτήσεων, έρχεται να τονίσει τη βιολογική συνέχεια των δύο λαών. Γ) Σε ακόμη πιο πρόσφατες έρευνες εξετάστηκε η γενετική θέση των Ελλήνων στον Παγκόσμιο Γενετικό Χάρτη με τη χρήση 270.000 DNA δεικτών. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας οι Ελληνες διακρίνονται γενετικά από τους Σλάβους σε πλήρη αντίθεση με τις λανθασμένες απόψεις του Φαλμεράγιερ, που υποστήριζε ότι πρόγονοι των σύγχρονων Ελλήνων είναι οι Σλάβοι, και της εφημερίδας σας ότι ο Φαλμεράγιερ κατεδαφίζει το επιχείρημα της συνέχειας του αίματος. Αν ήταν ορθή η άποψη του Φαλμεράγιερ θα έπρεπε οι Ελληνες να εντάσσονται στην ίδια θέση με τους σλαβικούς λαούς, και όχι με τους Ιταλούς και τους Ισπανούς. Συμπερασματικά, τα γενετικά στοιχεία απορρίπτουν τη θεωρία του Φαλμεράγιερ περί της ασυνέχειας του αίματος των Ελλήνων.

Κωστας Τριανταφυλλιδης – Ομότιμος καθηγητής Γενετικής και Γενετικής Ανθρώπου

Πρόσκληση διάλεξης – Παρουσίαση βιβλίου

Πρόσκληση

Ο επίτιμος καθηγητής του τμήματος Γενετικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) κ. Κωσταντίνος Τριανταφυλλίδης σας καλεί την Παρασκευή 14 Οκτωβρίου στις 19:00 στην λεωφόρο Νίκης, αρ. 3 στο βιβλιοπωλείο “Πρωτοπορεία” για την παρουσίαση του βιβλίου “Η γενετική καταγωγή των Ελλήνων”. Ο κ. Τριανταφυλλίδης μελετητής του DNA έχει αποδείξει με επιστημονικό τρόπο τα ψέμματα των Σκοπιανών για την δήθεν “Μακεδονική” τους ταυτότητα και είναι ευκαιρία τώρα να μάθουμε περισσότερες λεπτομέρειες επί του θέματος. Όποιος όντως θέλει να μάθει πέντε πράγματα παραπάνω για το όλο θέμα πρέπει να παρεβρεθεί σε μια τέτοια παρουσίαση

Ρίξτε και μια ματιά στο:
http://greek-dna-sub-saharan-myth.org/

ΣΤΑΜΑΤΗΣΤΕ ΤΙΣ ΕΠΙΠΟΛΑΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΚΗΣ ΧΩΡΑΣ

Το άρθρο αυτό γράφτηκε με αφορμή την προσεχή συνάντηση (17 Απριλίου) του Υπουργού εξωτερικών κ. Νίκου Κοτζιά με τον κ. Μάθιου Νίμιτς – ειδικό διαμεσολαβητή του ΟΗΕ – για τη συνταγματική ονομασία της γειτονικής χώρας.

ΜΕΡΟΣ Α.
Ο Αναπληρωτής Υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων κύριος Ξυδάκης αποκάλεσε πρόσφατα σε ευρωπαϊκή εφημερίδα τη γειτονική χώρα με το όνομα «Μακεδονία» σκέτο, όταν θέλησε να περιγράψει την κατάσταση που επικρατεί στα βόρεια σύνορα της χώρας μας. Δήλωση που βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση τόσο με την κοινή απόφαση του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών, όσο και του νυν Υπουργού Εξωτερικών. Παρόμοια, ο Αναπληρωτής Υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής κύριος Μουζάλας χρησιμοποίησε – από “λεκτικό λάθος” – τον ίδιο όρο για να περιγράψει τη γειτονική χώρα. Τέλος, ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ κύριος Μπαλαούρας δήλωσε ότι ό ίδιος προσωπικά δεν θα είχε αντίρρηση να λάβει η π.Γ.Δ.Μ. το όνομα «Μακεδονία».

Ο δημοσιογράφος Αθανάσιος Έλλις με πρόσφατο (31.3.2016) άρθρο του στην Καθημερινή – που είχε ως τίτλο: “ΣΤΑΜΑΤΗΣΤΕ ΤΙΣ ΑΝΟΗΣΙΕΣ ΜΕ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ” – γράφει:

“Δεν είναι μόνον ο κ. Μπαλαούρας. Είναι και πολλοί άλλοι, όπως προκύπτει από παλαιότερα άρθρα, διακηρύξεις και δηλώσεις, όπου στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ και συνεργαζόμενοι με αυτόν όχι μόνο αποκαλούν τα Σκόπια «Μακεδονία», αλλά προχωρούν και ένα βήμα παρακάτω ζητώντας προκλητικά να αναγνωρισθεί η γειτονική χώρα με τη συνταγματική της ονομασία”.

Ολοκληρώνει δε το άρθρο του λέγοντας:
“Τη στιγμή που η διεθνής κοινότητα δέχεται τη σύνθετη ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό, ο Μάθιου Νίμιτς προτείνει το «Βόρεια Μακεδονία» και οι προσπάθειες επικεντρώνονται στη χρήση της «έναντι όλων», κάποιοι ανεγκέφαλοι Έλληνες αποδυναμώνουν τη θέση της χώρας τους.”

ΜΕΡΟΣ Β.
Σε πρόσφατο (17.3.2016) “Ψήφισμα της Εταιρείας Μακεδονικών
Σπουδών για το θέμα ονομασίας της π.Γ.Δ.Μ.” (το κείμενο υπάρχει στο διαδίκτυο) αναφέρεται:

“Ως Έλληνες πιστεύουμε και στηρίζουμε το δικαίωμα του κράτους των Σκοπίων να εισέλθει στους διεθνείς οργανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ. Αλλά θέλουμε να καταστήσουμε σαφές ότι δεν πρόκειται να δεχθούμε να χρησιμοποιεί το ιστορικό όνομα της Μακεδονίας. Ως Έλληνες Μακεδόνες αισθανόμαστε την τιμή και την ευθύνη να μην επιτρέψουμε την εξαφάνιση, κάτω από πολιτικές σκοπιμότητες, της ιστορικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Υπενθυμίζουμε ότι 20 και πλέον χρόνια το πολυεθνικό κράτος της FYROM παραβιάζει συστηματικά σε βάρος της Ελλάδας την «Ενδιάμεση συμφωνία» του 1995, τις σχετικές διεθνείς συνθήκες και το «ευρωπαϊκό κεκτημένο». Δεν συμμορφώθηκε με τις αποφάσεις του Σ.Α. του ΟΗΕ (817/1993, 845/1993), αγνοεί τις αποφάσεις της Ε.Ε. των Βρυξελλών στις 16.12.1991, του Γκιμαράες στις 3.5.1992, της Λισσαβώνας στις 27.6.1992, του Εδιμβούργου στις 12.12.1992 και του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι το 2008.

Αντίθετα, επικαλούμενο το γεγονός της τυπικής του αναγνώρισης από διάφορες χώρες με το όνομα «Μακεδονία» και κυρίως την αναγνώριση και την πολιτική του υποστήριξη από τις ΗΠΑ, εμμένει, αψηφώντας και την ιστορική αλήθεια και τις ελληνικές θέσεις, στη χρήση της ιστορικά πλαστής “μακεδονικής” εθνωνυμίας του.

Επιπλέον επιμένει στον αυτόκλητο (και αποκλειστικό) αυτοπροσδιορισμό των κατοίκων της επικράτειάς του ως «Μακεδόνων» και της σλαβικής τους γλώσσας ως «μακεδονικής». Και, τέλος, οι ηγέτες της FYROM, ξεκινώντας από την αρχική αυτή απάτη, προχωρούν, επικαλούμενοι τον «μακεδονισμό» τους, στην προβολή «αλυτρωτικών» βλέψεων σε βάρος της Ελληνικής Μακεδονίας, της όμορης δηλαδή με την επικράτειά τους και μεγαλύτερης περιφέρειας του ελληνικού κράτους.”

ΜΕΡΟΣ Γ.
Πέρα από τα προηγούμενα, χρησιμοποιώντας αναξιόπιστα γενετικά στοιχεία Σκοπιανοί, αλλά και άλλοι, προπαγανδίζουν (με έντυπα, αλλά κυρίως στο διαδίκτυο) ότι: “οι Έλληνες ως έθνος έλκουν την καταγωγή τους από τις μαύρες φυλές της Αφρικής και της ερήμου της Σαχάρας” και ότι οι Νεοαφρικανοί Έλληνες επιβουλεύονται τη “Μακεδονία”. Προς αποκατάσταση της επιστημονικής αλήθειας ας παραθέσουμε ορισμένα ιστορικά και γενετικά στοιχεία.

ΜΕΡΟΣ Γ1.
Η π.Γ.Δ.Μ. είναι πολυεθνικό κράτος. Η μεγαλύτερη εθνική πληθυσμιακή ομάδα (περίπου το 64,2% του συνολικού πληθυσμού) είναι Σλάβοι, ενώ ποσοστό 25,2% είναι Αλβανοί. Οι υπόλοιπες πληθυσμιακές ομάδες αποτελούνται από ΄Ελληνες, Τούρκους, Roma, Σέρβους και Βόσνιους. Μεταξύ των ετών 1929 και 1941, η π.Γ.Δ.Μ. ήταν επαρχία του Βασιλείου της Γιουγκοσλαβίας, γνωστή στα Σερβικά ως Vardarska Banovina (Επαρχία του Βαρδάρη) από τον ποταμό Βαρδάρη (Αξιό) που ρέει μέσα από αυτή.

ΜΕΡΟΣ Γ1.1.
Ο ομότιμος Καθηγητής Αντώνιος-Αιμίλιος Ταχιάος – που δίδασκε στο ΑΠΘ εκκλησιαστική ιστορία και γραμματεία των Σλάβων – σε πρόσφατη (2/4/2016) επιστολή του στην Καθημερινή (τίτλος: Η Ονομασία) τονίζει τα ακόλουθα: “Πρώτον, το γεωγραφικό σημείο στο οποίο βρίσκονται τα Σκόπια δεν ανήκε στη Μακεδονία αλλά στη Δαρδανία. Μεταξύ Μακεδονίας και Δαρδανίας παρεμβάλλετο η Παιονία. Γι’ αυτά υπάρχουν τεκμήρια και από παλιούς χάρτες. Άρα τα Σκόπια δεν ήταν Μακεδονικά. Δεύτερον, μόλις κατελήφθη κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο η περιοχή του σημερινού κράτους της π.Γ.Δ.Μ., εκδόθηκε στα Σκόπια εφημερίδα σε βουλγαρική γλώσσα με τίτλο “Macedonia”. Στο πρώτο τεύχος της διαβάζουμε: «Βούλγαροι! Η Μακεδονία είναι ελεύθερη. Ελεύθερη Μακεδονία για αιώνες». Έπεται ένας έπαινος και ευγνωμοσύνη στον «τσάρο των Βουλγάρων Μπορίς Γ΄», στον «μεγάλο ηγέτη του ισχυρού γερμανικού Ράιχ Αδόλφο Χίτλερ» και «στον Ντούτσε, τον δημιουργό της φίλης Ιταλίας», και ακολουθεί ένα «ζήτω» για τον Τσάρο Μπορίς, τον Αδόλφο Χίτλερ και τον Μπενίτο Μουσολίνι. Αυτά τα αγνοεί ή τα έχει λησμονήσει η ηγεσία των Σκοπίων; Καταλαβαίνει ότι είναι συνεχιστής ενός έργου που είχε βουλγαρική προέλευση; Όσον αφορά εμάς, θα ήθελα απλώς να πω ότι οι πολιτικοί μας δεν έχουν μελετήσει ποτέ σε βάθος το γονίδιο των γειτονικών μας λαών.” Ας δούμε όμως αρχικά τι δείχνει η μελέτη των γονιδίων (DNA), αλλά και πως χρησιμοποιείται η μελέτη των γονιδίων από την π.Γ.Δ.Μ.

ΜΕΡΟΣ Γ1.2.
Σχέση των Σλάβων από τα Σκόπια με τους Έλληνες και άλλους Ευρωπαϊκούς λαούς. Η μελέτη πατροπλευρικών γενετικών δεικτών έδειξε ότι: Οι Σλάβοι της π.Γ.Δ.Μ. εντάσσονται σε όμιλο, όπου περιλαμβάνονται Ευρωπαϊκοί λαοί που μιλούν κυρίως Σλαβικά (Ρώσοι, Ουκρανοί), ενώ οι Έλληνες εντάσσονται σε άλλον όμιλο μαζί με άλλους Ευρωασιατικούς πληθυσμούς (Βάσκοι, Βρετανοί, Αρμένιοι).

Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι παρά τη γεωγραφική γειτνίαση, η προγονική πατροπλευρική γενετική σύσταση των Ελλήνων διαφέρει σημαντικά από αυτή των Σλάβων της π.Γ.Δ.Μ. (Wells et al. 2001).

ΜΕΡΟΣ Γ1.3.
Οι Σλάβοι της π.Γ.Δ.Μ. εντάσσονται γενετικά με άλλους Σλαβικούς λαούς. Οι Jakovski et al. (2011) διαπίστωσαν ότι το πληθυσμιακό δείγμα Σλάβων από την π.Γ.Δ.Μ. έδειχνε μεγαλύτερη γενετική συγγένεια με τους Βουλγάρους, έπειτα με τους Σέρβους, ενώ μικρότερη γενετική συγγένεια έδειχνε με τους Κροάτες. Σε μια πιο εκτεταμένη έρευνα ερευνητές από την Πολωνία, τη Λευκορωσία και τη Σλοβακία διερεύνησαν τη γενετική συγγένεια ανάμεσα σε 25 Σλαβικούς λαούς (Rebała et al. 2007). Διαπίστωσαν πολύ μικρές γενετικές αποστάσεις ανάμεσα στους Σέρβους, Βουλγάρους, Βόσνιους και Σλάβους της π.Γ.Δ.Μ. Τα αποτελέσματα αυτά αποδεικνύουν ότι οι Σλάβοι της π.Γ.Δ.Μ εντάσσονται μεταξύ των Σλαβικών λαών, ενώ τα όσα ισχυρίζονται περί της καταγωγής τους, ότι δηλ. είναι απόγονοι αρχαίων Μακεδόνων, απορρίπτονται ακόμη και από αποτελέσματα γενετικής Σλάβων επιστημόνων.

Γ1.4.
Ψευδοεπιστημονικές μελέτες. H Υποτιθέμενη Υποσαχάρια Αφρικανική Καταγωγή των Ελλήνων. Ο Ισπανός ανοσολόγος Arnaiz-Villena και συνεργάτες του από τα Σκόπια, χρησιμοποιώντας τα αποτελέσματα μόνο από ένα γονίδιο, το HLA-DRB1, που καθορίζει λευκοκυτταρικά αντιγόνα κατέληξαν στο παράδοξο συμπέρασμα, ότι οι Σλάβοι της π.Γ.Δ.Μ είναι γενετικά στενά συγγενείς με τους κατοίκους της Κρήτης, αλλά όχι με τους γεωγραφικά πλησιέστερους Έλληνες της Ηπειρωτικής Ελλάδας και επιπλέον ότι οι ΄Ελληνες είναι στενά γενετικά συγγενείς με Υποσαχάριους Αφρικανούς (Arnaiz-Villena et al. 2001a). Οι Petlichkovski και συν (2004) από το Πανεπιστήμιο “Κυρίλλου και Μεθοδίου” των Σκοπίων επικεντρώνοντας πάλι την έρευνά τους μόνο στο ίδιο γονίδιο, κατέληξαν σε εντελώς αντίθετα συμπεράσματα από τα προηγούμενα, δηλ. ότι δεν υπάρχει γενετική συγγένεια των Ελλήνων με Υποσαχάριους Αφρικανικούς πληθυσμούς.

Η προπαγανδιστική, αντιεπιστημονική και ανιστόρητη αυτή άποψη του Ισπανού Arnaiz-Villena και συνεργατών του από τα Σκόπια απαντήθηκε τεκμηριωμένα από διαπρεπείς επιστήμονες της αλλοδαπής (Risch et al. 2002) και από δύο άρθρα (Karatzios et al. 2011; Riccio et al. 2013). Ο υπότιτλος του ενός άρθρου (Karatzios et al. 2011) – που είναι ελεύθερα προσβάσιμο – σε μετάφραση είναι: «Συστηματική ανασκόπηση των αποτελεσμάτων της γενετικής έρευνας και των ιστορικών στοιχείων απορρίπτουν τη θεωρία που διατυπώθηκε από τον Arnaiz-Villena». Περίληψη του άρθρου είναι η ακόλουθη:
“Ο Arnaiz-Villena και οι συνεργάτες του δημοσίευσαν εργασίες με βάση την τυποποίηση ενός (HLA-DRB1) έως τριών γονιδίων του συμπλέγματος HLA και προέβαλαν τον ισχυρισμό ότι μόνο οι Έλληνες από όλους τους Μεσογειακούς λαούς είναι στενά γενετικά συγγενείς με Υποσαχάριους Αφρικανούς (Arnaiz-Villena et al. 2001a). Γενετιστές όμως παγκόσμιας εμβέλειας, π.χ. Neil Risch, Alberto Piazza και Luigi Luca Cavalli-Sforza, έχουν απορρίψει τη μεθοδολογία του Arnaiz-Villena και των συνεργατών του (Risch et al. 2002). Το πρωταρχικό μειονέκτημά τους είναι ότι βάσισαν τα συμπεράσματά τους σε ελάχιστους – συνήθως έναν – γενετικούς δείκτες για να συγκριθούν πολλοί πληθυσμοί ανθρώπου, σε σύγκριση με αξιόπιστες μελέτες γενετικής πληθυσμών στις οποίες χρησιμοποιούνται πάρα πολλοί γενετικοί δείκτες (Τριανταφυλλίδης 2016). Μέχρι σήμερα έχουν δημοσιευθεί πολυάριθμες μελέτες γενετικής πληθυσμών που χρησιμοποιούν κατάλληλες μεθοδολογίες και πολλαπλούς γενετικούς δείκτες που συμπεραίνουν ότι οι ΄Ελληνες γενετικά ομαδοποιούνται με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους, καταρρίπτοντας έτσι τους εξωπραγματικούς ισχυρισμούς του Arnaiz-Villena που αντιστρατεύονται την ιστορία, τη γεωγραφία και τη γενετική (Karatzios et al. 2011; Τριανταφυλλίδης 2016). Είναι ενδιαφέρον ότι η κατάχρηση των επιστημονικών μεθοδολογιών στις ερευνητικές εργασίες του Arnaiz-Villena παρουσιάζεται σε βιβλίο γενετικής ως κλασικό παράδειγμα αυθαίρετης ερμηνείας ερευνητικών δεδομένων (Jobling et al . 2004) και ακόμη πιο εντυπωσιακό τη διαγραφή ενός άρθρου τους από τη διεθνή βιβλιογραφία (Arnaiz-Villena et al. 2001b).

Για να προστατευθεί η επιστήμη από τη λαθεμένη και καταχρηστική χρήση της, θα πρέπει επίσης να αποσυρθούν από τη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία οι σχετικές εργασίες του Arnaiz-Villena και των συν.” Η αντιεπιστημονική άποψη των Arnaiz-Villena και των συνεργατών του απορρίπτεται τελεσίδικα πλέον από τα συμπεράσματα πρόσφατης δημοσίευσης (Riccio et al. 2013) στην οποία αναλύθηκαν 7 γονίδια HLA, ανάμεσα στα οποία βρίσκεται και το γονίδιο HLA-DRB1, στην ανάλυση του οποίου βάσισαν το συμπέρασμά τους ο Arnaiz-Villena και οι συνεργάτες του από τα Σκόπια. Στην εργασία αυτή αναλύθηκαν τα γενετικά στοιχεία του 16ου Διεθνούς Συνεδρίου Ιστοσυμβατότητας και Ανοσογενετικής μαζί με τα αποτελέσματα προηγούμενων συνεδρίων (12ου έως του 15ου). Οι συγγραφείς δηλαδή ανέλυσαν και τα γενετικά στοιχεία του 12ου συνεδρίου, από το οποίο ο Arnaiz-Villena άντλησε τα γενετικά στοιχεία για τον Ελληνικό πληθυσμό (Arnaiz-Villena et al. 2001a). Τα βασικά συμπεράσματα της νέας εργασίας – όσον αφορά το γονίδιο HLA-DRB1 – είναι: α) Τα πληθυσμιακά δείγματα από την Ελλάδα που αναλύθηκαν στο 12ο, 15ο και 16ο συνέδριο Ιστοσυμβατότητας ομαδοποιούνται το ένα δίπλα στο άλλο στο γράφημα ανάλυσης 104 πληθυσμιακών δειγμάτων προερχομένων από όλον τον κόσμο. Αντίθετα, οι πληθυσμοί της Υποσαχάριας Αφρικής ξεχωρίζονται χαρακτηριστικά από τους πληθυσμούς των Ευρωπαϊκών γεωγραφικών περιοχών.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
H Γιουγκοσλαβική περιοχή της σημερινής fYROM δεν ονομαζόταν Μακεδονία, αλλά Vardarska Banovina (Επαρχία του Βαρδάρη), ούτε οι κάτοικοί της “Μακεδόνες”. Πρόταση. Η Εθνική ονομασία της FYROM πρέπει να είναι συμβατή με τη δική της ιστορία και τον πολιτισμό των δικών της υπηκόων. Μια τέτοια ονομασία θα μπορούσε να είναι: Δημοκρατία της Δαρδανίας ή Δημοκρατία της Βαρδασκίας. Οι επιπόλαιες θέσεις Ελλήνων για το θέμα της ονομασίας της γειτονικής χώρας αποδυναμώνουν τη διπλωματική θέση της Ελλάδας, ενώ συμβάλλουν στην ενδυνάμωση της προπαγάνδας Σλάβων και άλλων εναντίον της χώρας μας.

Πηγή: Αμφικτύων

Το DNA των Ελλήνων – Παρουσίαση βιβλίου

Οι μελέτες του DNA των σύγχρονων ανθρώπων είναι μάρτυρες του ιστορικού και προϊστορικού παρελθόντος εξίσου αξιόπιστοι με τα αρχαιολογικά ευρήματα και τις ιστορικές μαρτυρίες, εφόσον το γενετικό υλικό μεταβιβάζεται σχεδόν αυτούσιο από τους πανάρχαιους προγόνους στους σημερινούς απογόνους τους. Ως εκ τούτου, το βιβλίο αυτό επιδιώκει να παντρέψει τον σύγχρονο κλάδο της Γενετικής με την Ιστορία, την Αρχαιολογία, τη Γλωσσολογία, την Ανθρωπολογία, την Παλαιοντολογία, ακόμη και τη Μυθολογία, για να δώσει επιστημονικές απαντήσεις σε ερωτήματα για την ταυτότητα και την καταγωγή των σημερινών κατοίκων της Ελλάδας.

Μετά από μια σύντομη εισαγωγή στις βασικές έννοιες της γενετικής, ώστε ο αναγνώστης να μπορέσει να ακολουθήσει τη λογική των επιστημονικών δημοσιευμάτων, το βιβλίο παραθέτει τα πιο σύγχρονα επιστημονικά στοιχεία για τη γενετική σύσταση των σημερινών κατοίκων της Ελλάδας και τα συγκρίνει με αντίστοιχα δεδομένα από λαούς της Βαλκανικής, της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής.

Η γενετική κληρονομιά των σύγχρονων Ελλήνων παρέχει τα στοιχεία για να περιγραφεί η γενετική ταυτότητα μας και για να ιχνηλατηθούν οι προγονικές βιολογικές ρίζες μας. Δίνει απαντήσεις στα ερωτήματα για την εγκατάσταση των προγόνων μας στον ελλαδικό γεωγραφικό χώρο, για τη σχέση σύγχρονων και αρχαίων Ελλήνων και για τις αλληλεπιδράσεις των Ελλήνων με άλλους λαούς από την αρχαιότητα έως σήμερα.

Η DNA υπογραφή των Ελλήνων αντικατοπτρίζει, ακόμη και σήμερα, την εξάπλωση των αρχαίων Ελλήνων και αποδεικνύει τη συνέχεια των Ελλήνων στον χώρο και στον χρόνο.

Tο επιστημονικό αυτό κείμενο απευθύνεται, όχι μόνο στους ειδικούς επιστήμονες, αλλά και σε ένα ευρύτερο κοινό που επιθυμεί να ενημερωθεί με τρόπο υπεύθυνο για τα ευαίσθητα ζητήματα της γενετικής ταυτότητας και ιστορίας των Ελλήνων.

Το πείραμα του Μάντσεστερ. Πώς θα αποκαλυφθεί το μυστικό της Αμφίπολης

Το DNA και το λοιπό γενετικό υλικό της Αμφίπολης μπορεί να συγκριθεί με ανάλογο υλικό από τους τάφους της Βεργίνας, αλλά και υλικό από τράπεζες δεδομένων στην Αίγυπτο και σε άλλες χώρες της Ασίας.

Αυτό μπορεί να βοηθήσει ακόμα και με αποκλεισμούς στον εντοπισμό της ταυτότητας του «ενοίκου».

Στο Ινστιτούτο Γενετικής και Βιοτεχνολογίας του Μάντσεστερ έχει ήδη σταλεί από τον περασμένο Αύγουστο γενετικό υλικό από τον τάφο ΙΙ του Φιλίππου και από τον τάφο του Πρίγκιπα στη Βεργίνα, ενώ σημαντική μπορεί να είναι και η προσπάθεια αποκρυπτογράφησης του σκελετού που βρέθηκε στον τύμβο Καστά, αν σταλεί γενετικό υλικό του.

Όπως δήλωσε την Πέμπτη ο ανθρωπολόγος και μέλος της Ομάδας Ανθρωπολογικών Ερευνών Θόδωρος Αντίκας, τα αποτελέσματα θα είναι γνωστά σε περίπου έξι μήνες.

«Αν αποδειχθεί ότι υπάρχει συγγενική σχέση των νεκρών της Βεργίνας με αυτόν της Αμφίπολης θα περιοριστεί ο κατάλογος των υποψηφίων “ενοίκων” του τύμβου Καστά» λέει στην εφημερίδα Έθνος ο κ. Αντίκας και προσθέτει:

«Στις αρχές του 2013 βρέθηκαν τα οστά του βασιλιά της Αγγλίας Ριχάρδου Γ” σε πάρκινγκ του Λονδίνου και πολύ σύντομα μέσω τράπεζας δεδομένων εντοπίστηκε συγγενής του στην Αυστραλία»

Κάπως έτσι επανέρχεται στο προσκήνιο η δημιουργία τράπεζας DNA με γενετικό υλικό από ευρήματα αρχαιολογικών ανασκαφών στην Ελλάδα, πράγμα που πολλοί επιστήμονες όπως ο κ. Αντίκας ζητούν εδώ και καιρό.

«Το ανθρώπινο γονιδίωμα έχει ανακαλυφθεί από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 και μόνο εμείς στην Ελλάδα δεν έχουμε ακόμη οργανωθεί» λέει ο κ. Αντίκας.

Τα μέλη της Ομάδας Ανθρωπολογικών Ερευνών, που σε ό,τι αφορά τη Βεργίνα έχουν επικεφαλής την καθηγήτρια Αρχαιολογίας Χρυσούλα Παλιαδέλη, παρουσίασαν το σκελετικό υλικό από τους βασιλικούς τάφους της Βεργίνας κάνοντας και ερμηνευτικές προσεγγίσεις στα ανθρωπολογικά δεδομένα στο φετινό, 27ο Συμπόσιο για το Αρχαιολογικό Εργο στη Μακεδονία και στη Θράκη, που έγινε τον Μάρτιο στη Θεσσαλονίκη.

Την παρουσίαση έκανε η ίδια η κ. Παλιαδέλη, που αναφέρθηκε με έμφαση και στη δημιουργία μιας τέτοιας τράπεζας DNA. Οπως είπε, στόχος της διεπιστημονικής ομάδας είναι «η δημιουργία μιας βάσης δεδομένων που θα υποστηρίζεται από τρισδιάστατη ηλεκτρονική σάρωση και θα παρέχει στην ελληνική και τη διεθνή επιστημονική κοινότητα τη δυνατότητα να μελετήσει ένα ευαίσθητο και πολύτιμο υλικό χωρίς να διακινδυνεύει τη φθορά του».

Προκειμένου μάλιστα να προλάβει τυχόν αντιδράσεις, εξήγησε ότι «η ανθρωπολογική έρευνα των δύο σκελετικών συνόλων από τον θάλαμο και τον προθάλαμο του τάφου ΙΙ που κατέγραψε 350 οστά και θραύσματα συνοδεύεται από 3.000 έγχρωμες και υποστηρίχθηκε από αξονικές τομογραφίες, ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης και φθορισμομετρία ακτίνων, που εντόπισαν πάνω στα οστά και άλλα υλικά».

Το πείραμα του Μάντσεστερ
Απόλυτο «κλειδί» για τον προσδιορισμό της ταυτότητας του σκελετού της Αμφίπολης, το DNA θα κληθεί μέσω της ανάλυσής του να δώσει τις επιστημονικές απαντήσεις στα φλέγοντα ερωτήματα ποιος;, πότε; αλλά και υπό ποίες συνθήκες;, πάνω στα οποία όλοι επί του παρόντος πιθανολογούν.

Μερίδα ακαδημαϊκών φτάνει στο σημείο να παρομοιάζει την ανάλυση του DNA με τη μεγαλύτερη αρχαιολογική ανασκαφή όλων των εποχών, κι όχι άδικα. «Η έρευνά μας βασίζεται στην ανάλυση της αλληλούχισης του DNA για να δώσει απαντήσεις σε ερωτήματα αρχαιολογικού χαρακτήρα», εξηγεί στην ιστοσελίδα το αρμόδιο τμήμα Βιομοριακής Αρχαιολογίας του βρετανικού Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ. Εξειδικευμένο στις… ανασκαφές γενετικού υλικού, το συγκεκριμένο ερευνητικό εργαστήριο εντάσσεται στη Σχολή Επιστημών Ζωής («»Faculty of Life Sciences») του «University of Manchester», λειτουργεί υπό την επίβλεψη του καθηγητή Βιομοριακής Αρχαιολογίας Τέρι Μπράουν και έχει στο παρελθόν συνεργαστεί πολλές φορές με το Ινστιτούτο «Δημόκριτος».

Εξειδίκευση
Το βρετανικό πανεπιστήμιο είναι ένα από τα εξειδικευμένα ερευνητικά κέντρα όπου θα μπορούσαν να μεταφερθούν τα οστά του σκελετού της Αμφίπολης για ανάλυση (ενδεχομένως να είναι και το επικρατέστερο).

Σύμφωνα άλλωστε με τις πληροφορίες στην ιστοσελίδα του, το «Μάντσεστερ» έχει στο παρελθόν εργαστεί πάνω σε «αρχαιολογικούς σκελετούς από τη Βρετανία και την Ελλάδα», ενώ μεταξύ των δημοσιεύσεων του καθηγητή Τέρι Μπράουν ξεχωρίζει κανείς και μία του 2008 για «το αρχαίο DNA σε ανθρώπινα οστά από τη νεολιθική εποχή και την εποχή του χαλκού σε αρχαιολογικές τοποθεσίες σε Ελλάδα και Κρήτη» («Ancient DNA in human bones from Neolithic and Bronze Age sites in Greece and Crete»).

Το αρχαίο DNA αποτελεί ένα παράθυρο στο παρελθόν, ικανό να μας οδηγήσει σε στοιχεία όπως: ο τρόπος ζωής του νεκρού, οι συνήθειές του, ακόμη και οι ασθένειες που ο νεκρός είχε περάσει ή η οργάνωση των δομών της κοινωνίας στην οποία εκείνος έζησε.

«Το αρχαίο DNA έχει αξιοσημείωτες δυνατότητες ως πηγή γενετικών δεδομένων … ενώ παράλληλα προσφέρει επίσης νέες δυνατότητες και στο μέτωπο της μελέτης των ασθενειών από τις οποίες υπέφεραν οι άνθρωποι τα αρχαία χρόνια», εξηγεί στην ιστοσελίδα του το τμήμα Βιομοριακής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ.

Πηγή: Arouraios.gr

Τα πέντε βήματα για την αποκάλυψη της “ταυτότητας” του νεκρού της Αμφίπολης

Πέντε βασικά βήματα για την ανθρωπολογική ανάλυση του σκελετού που βρέθηκε στον τύμβο Καστά πρέπει να γίνουν προκειμένου να αποκαλυφθεί ποιος τελικά είναι ο νεκρός του ταφικού μνημείου της Αμφίπολης. Εν συνεχεία δε, επιστήμονες κρίνουν πως πρέπει να γίνει η εργαστηριακή ανάλυση DNA για να συσχετιστεί με το γενετικό προφίλ των νεκρών των Βασιλικών τάφων της Βεργίνας. Έτσι, θα υπάρχουν ασφαλή συμπεράσματα.

Με την ονοματολογία να οργιάζει, για το σε ποιόν πραγματικά ανήκει ο σκελετός που βρέθηκε στον τάφο της Αμφίπολης, οι αρχαιολόγοι και οι επιστήμονες συνιστούν ψυχραιμία και αναφέρουν πώς πρέπει να γίνουν ειδικές αναλύσεις για να δοθούν απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα.

Ο ανθρωπολόγος-ανατόμος δρ. Θεόδωρος Αντίκας, ο επιστήμονας που έκανε την αξονική τομογραφία στα οστά του Φιλίππου αναφέρει τα πέντε βήματα που πρέπει να γίνουν για να προσδιοριστεί σε ποιον ανήκει ο σκελετός στο μνημείο της Αμφίπολης.

(1) Θα πρέπει λοιπόν να γίνει προσεκτικός καθαρισμός των οστών από ξένες ουσίες, ανόργανες ή οργανικές, (2) να γίνει καταγραφή τους σε βάση δεδομένων, με κωδικό αριθμό -όλων των οστών και θραυσμάτων (μέχρι 1 γραμμάριο) και με περίπου 4.000 φωτογραφίες, που αφορούν σε όλα τα οστά, κάθε αρθρική επιφάνεια και εν συνεχεία (3) προσεκτική ανθρωπολογική εξέταση τους για να βρεθεί το φύλο, η ηλικία, το ύψος και ει δυνατόν, η αιτία θανάτου.

(4) Οι μορφολογικές αλλοιώσεις στα οστά -εάν είναι καμμένα, γιατί ο σκελετός έχεις 206 οστά και όταν καεί γίνονται περισσότερα από 1.000 θραύσματα, με χαρακτηριστικές αλλοιώσεις στο χρώμα, στις ρωγματώσεις τους, τα οποία δείχνουν αν έγινε η καύση. Εάν δεν υπάρχει καύση, γίνεται πάλι μελέτη της επιφάνειας των οστών, γιατί μπορεί να έχει ξένα, μη οστέινα υλικά επάνω του (όπως στην περίπτωση του τάφου του Φιλίππου με τον χουντίτη).

(5) Αφού γίνουν οι αναλύσεις και βρεθούν τα στοιχεία -φύλο, ηλικία, ύψος, παθολογία αιτία θανάτου κλπ- γίνονται πρόσθετες αναλύσεις, όπως, των σταθερών ισοτόπων, που δίνουν στοιχεία περίπου για τη διατροφή του, τον τόπο στον οποίον έζησε ο νεκρός, η ραδιοχρονολόγηση με άνθρακα 14 που δείχνει κατά προσέγγιση πόσο έζησε ο νεκρός και η ανάλυση αρχαίου DNA, η οποία δυστυχώς δεν έχει γίνει ποτέ στον τόπο μας.

Για την ανάλυση DNA πρέπει οι αρχαιολόγοι να απευθυνθούν σε εξειδικευμένα εργαστήρια του εξωτερικού, ενώ κάποιοι επιστήμονες, όπως ο διευθυντής του εργαστηρίου «Δημόκριτος» και υπεύθυνος του εργαστηρίου αρχαιομετρίας Γιάννης Μανιάτης επισημαίνουν πώς η εργαστηριακή ανάλυση DNA του σκελετικού υλικού που βρέθηκε στον τύμβο Καστά θα πρέπει να συσχετιστεί με το γενετικό προφίλ των νεκρών των Βασιλικών τάφων της Βεργίνας.

Μια τέτοια σύγκριση θα μπορούσε να δώσει πληροφορίες σε σχέση με την καταγωγή του νεκρού της Αμφίπολης. Σύμφωνα με τον κύριο Μανιάτη, αν δεν διαπιστωθεί συγγένεια του «ενοίκου» της Αμφίπολης με τους βασιλικούς τάφους της Βεργίνας, το γενετικό του προφίλ μπορεί να δώσει πληροφορίες σε σχέση με ανάλογες εργαστηριακές αναλύσεις που έχουν γίνει σε σύγχρονους αλλά και παλαιότερους πληθυσμούς, όπως το γενετικό υλικό ανθρώπινων σκελετών της νεολιθικής εποχής.

Το θέμα όμως είναι πώς οι διαδικασίες αυτές είναι χρονοβόρες, κάτι που σημαίνει ότι οι απαντήσεις για την ταυτότητα του νεκρού που βρέθηκε στην Αμφίπολη μπορεί να πάρουν σίγουρα κάποιους μήνες. Το λιγότερο 2-3 μήνες.

Πηγή: hellinas.gr

ΑΜΦΙΠΟΛΗ: Ο νεκρός βρέθηκε, το μυστήριο της ταυτότητας του μεγαλώνει!

Η αποκάλυψη του σκελετού είναι, αναμφίβολα, το πλέον συγκλονιστικό εύρημα στον Τύμβο Καστά -μέχρι στιγμής, τουλάχιστον, εφόσον από την Αμφίπολη περιμένουμε μόνο εκπλήξεις.

Τα ίδια τα οστά του νεκρού, μια από τις πιο σημαντικές στιγμές στην ιστορία της ελληνικής αρχαιολογίας, διεγείρουν τη συλλογική φαντασία και επιτρέπουν συνδέσεις ακόμη και με τον ίδιο τον Μέγα Αλέξανδρο.

Στην πράξη, ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα στην ιστορική Τετάρτη 12/11/2014, όταν ανακοινώθηκε για πρώτη φορά η ανεύρεση του σκελετού, και την ταυτοποίηση του νεκρού, παραμένει τεράστια. Η περιπέτεια της αναγνώρισής του δεν έχει αρχίσει καν -και δεν προμηνύεται σύντομη.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις ειδικών, για την ανάλυση των οργανικών υπολειμμάτων θα απαιτηθεί πολύμηνη ή και πολυετής εργαστηριακή μελέτη. Ακόμη όμως και αφού ολοκληρωθεί η σύνθετη εξέταση του υλικού, το πόρισμα που θα προκύψει, στην καλύτερη περίπτωση, θα πιθανολογεί, δεν θα καταδεικνύει.

Με άλλα λόγια, θεωρείται πιθανότερο να περιοριστεί ο κατάλογος των ενδεχόμενων «υποψηφίων» ανάμεσα στις προσωπικότητες που εικάζεται ότι ετάφησαν στον Τύμβο Καστά, παρά να προκύψει μετά βεβαιότητος ένα και μόνο συγκεκριμένο πρόσωπο, πχ ο Νέαρχος, ο Ηφαιστίων ή ακόμη και ο Μέγας Αλέξανδρος -έστω και εάν η τελευταία εκδοχή είναι, βάσει ιστορικών πηγών, η πιο απίθανη από όλες.

Υπεραπλουστεύοντας, ας πούμε ότι ο σκελετός είναι κάτι σαν πανοπλία: «Κατασκευάστηκε» μεν για να φορεθεί από έναν και μόνον πολεμιστή, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν θα βολευόταν και κάποιος άλλος, με παρόμοια σωματομετρικά στοιχεία εντός της. Ιδανικά, το πόρισμα των αναλύσεων θα αποκαλύψει ποιος δεν θα μπορούσε να είναι ο νεκρός, κρίνοντας από τα ανθρωπολογικά, ανατομικά ή κάποια άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (ασθένειες, τραυματισμοί κ.λπ).

Η ανεύρεση του σκελετού από την διεπιστημονική ομάδα της κας Κατερίνας Περιστέρη, όπως ήταν φυσικό, επισκίασε οποιαδήποτε άλλη συζήτηση σχετικά με το μνημείο. Παραμένουν, όμως, σοβαρές απορίες αναπάντητες, παρόλο που η ανασκαφή έχει, επί της ουσίας, ολοκληρωθεί στον συγκεκριμένο τάφο.

Μερικές από αυτές έχουν διατυπωθεί σχεδόν από την πρώτη ημέρα της ανασκαφής, όπως πχ το γιατί, πώς και πότε σφραγίστηκε με τόνους χώματος και τρεις τοίχους από πωρόλιθο, δύο κάθετους και ένα «δάπεδο». Και με δεδομένο ότι ο τάφος έχει συληθεί και μάλιστα αγρίως, τι νόημα είχε αυτή η σφράγιση;

Κατόπιν υπάρχει το αίνιγμα της έντονης αντίθεσης ανάμεσα στους κατάφορτους από διακοσμητικά στοιχεία προ-θαλάμους και το καθαυτό ταφικό δωμάτιο: Γιατί ο χώρος του νεκρού, του ημι-θεοποιημένου νεκρού, βρέθηκε τόσο φτωχός ως προς το διάκοσμο;

Αλλά ακόμη και το σχήμα του χώρου κάτω από το όρυγμα όπου τελικά ανευρέθη ο σκελετός προβληματίζει, σαν να φτιάχτηκε εξ αρχής για ναπροκαλέσει σύγχυση στους αρχαιολόγους του μέλλοντος: Ενας «ταπεινός», υπόγειος κιβωτιόσχημος τάφος πώς συνδυάζεται με την όλη μεγαλοπρεπή, πρωτοφανών διαστάσεων, καμαροσκεπή κατασκευή;

Με το μάρμαρο που ξοδεύτηκε για την δημιουργία του μνημείου, θα μπορούσε να είχε κατασκευαστεί ένας αρχαιοελληνικός ναός, πχ περίπου σαν αυτόν του Ποσειδώνα στο Σούνιο. Και παρόλ’ αυτά, ο νεκρός, ένα πρόσωπο που επρόκειτο να λατρεύεται αιωνίως σαν ημίθεος, βρέθηκε καταχωνιασμένος σε κάτι που θυμίζει ρωμαϊκή κατακόμβη, βαθιά μέσα στο χώμα.

Μολονότι έχει σχεδόν αποκλειστεί οποιαδήποτε άλλη υπόθεση χρονολόγησης του μνημείου εκτός από αυτήν της κας Περιστέρη η οποία εξ αρχής μιλούσε για το τελευταίο τέταρτο του 4ου π.Χ. αιώνα, οι συζητήσεις και οι διχογνωμίες γύρω από τον Τύμβο της Αμφίπολης δεν φαίνεται ότι καταλήγουν σε κάποιο γενικώς αποδεκτό συμπέρασμα.

Ιδιαίτερα, δε, ύστερα από την εμφάνιση του σκελετού, η πιο ένθερμη και παθιασμένη φάση της ανταλλαγής απόψεων μεταξύ ειδικών και μη, έχει μόλις αρχίσει.

Πηγή: Το χωνί